Yazar: Muhammed Hilse

Kaynak: El Meyadin | Tercüme:Tevhid Haber

İsrail’deki son seçimlerde Arap partilerinin elde ettiği 19 sandalye, Arap toplumu açısından benzeri görülmemiş bir başarı oluşturdu. Bu sonuç, İsrail siyasi sistemini zor durumda bırakırken vatandaşlık, kimlik, meşruiyet ve siyasi ortaklığın sınırları konusunda İsrail toplumunda hararetli bir tartışma başlattı.

İşgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinliler, sandığa yoğun katılım göstererek siyasi varlıklarını ortaya koydu. Bu katılım, onları görünmez kılma ve dışlama girişimlerini boşa çıkarırken ırkçı sağın kendilerini hedef alma ve haklarından mahrum bırakma yönündeki yeni çabalarını da beraberinde getirdi.

Arap seçmenlerin katılımındaki artış, parlamentodaki dengeleri değiştirebileceklerini gösterdi. Ancak aynı zamanda parlamenter temsili iktidar üzerinde etkili bir güce dönüştürmenin sınırlarını da açığa çıkardı. Arapların temsili, hükümet kurmanın anahtarlarından biri hâline gelmesine rağmen bu ihtimal, Yahudi partilerinin çoğunun Arap partileriyle iş birliğini reddetmesi nedeniyle hâlâ engellerle karşılaşıyor.

Arap partileri ise koalisyon sürecinin bir parçası olmak istediklerini belirtiyor. Buna karşılık, Eisenkot ve Siyonist partilerin bu ortaklık için öne sürdüğü şartlara ve ortaklığın kendilerine oy veren Arap toplumuna ne kazandıracağına ilişkin çekincelerini koruyor.

Bu partiler, genel olarak, bütçe kaynaklarına erişim karşılığında Filistin ulusal kimliğinden taviz vermeyi veya bu kimliği pazarlık konusu yapmayı reddediyor. Siyonist bir hükümetin politikalarını meşrulaştırmaya ortak olmak da istemiyorlar.

Bununla birlikte Arap toplumunun geniş bir kesimi, Netanyahu, Ben Gvir ve Smotrich’in iktidardan uzaklaştırılmasını istiyor. Aşırı ve ırkçı sağın yönetimde kalmasının yarattığı tehlikenin farkında olan Arap partileri de söz konusu sınırlar içinde Netanyahu’yu uzaklaştırmak için ellerinden geleni yapacaklarını taahhüt etti.

Bu seçenekler arasında, Eisenkot’un bir değişim hükümeti kurmasını sağlayacak bir güvence sunmak veya “engelleyici blok” oluşturmak da bulunuyor. Hatta iki Arap bloku olan Birleşik Arap Listesi ve Ortak Liste, muhalefet kendileriyle diyaloğa geçmeden veya iş birliği için el uzatmadan önce bir adım daha atarak İsrail Cumhurbaşkanı’na hükümeti kurma görevinin Eisenkot’a verilmesini önerdi.

“Engelleyici blok” ne anlama geliyor?

Parlamenter sistemlerde kullanılan “engelleyici blok” kavramı, belirli sayıda sandalye elde etmiş parti ve siyasi güçlerin, belirli bir siyasi akımın iktidara gelmesini önlemek amacıyla bir azınlık hükümetine dışarıdan destek veya güvence sağlamasını ifade ediyor. Mevcut durumda önlenmek istenen, Netanyahu ve aşırı sağının yeniden iktidara gelmesi.

İsrail’in parlamenter tarihinde Arap oylarının bu amaçla kullanıldığı bir örnek bulunuyor. İzak Rabin, 1992 seçimlerinden sonra iktidara geldiğinde, Barış ve Eşitlik İçin Demokratik Cephe ile Arap Demokratik Partisini temsil eden beş milletvekilinin desteğine dayanarak 56 milletvekilinden oluşan bir azınlık hükümeti kurmuştu.

O dönemde Knesset’te faaliyet gösteren bu Arap partileri, kendilerine bakanlık veya bakan yardımcılığı verilmesini şart koşmadan hükümete dışarıdan güvence sağlamıştı.

Ancak Rabin hükümetinin üzerinden geçen 34 yılı aşkın sürede İsrail’in siyasi tutumlarında ve toplum yapısında büyük değişimler yaşandı. Siyasi alana, Yahudi dinî ve milliyetçi kurtuluş anlayışına dayanan bir söylem hâkim oldu.

Yahudi kamuoyu artık Arap partileriyle ortaklığa, bu partilerin “İsrail Devleti”ne ve onun sembollerine bağlılığına kuşkuyla yaklaşıyor. Çoğunluk, Eisenkot’un hükümet kurarken veya daha sonra hayati güvenlik meseleleri görüşülürken Arap partilerinin sandalyelerine dayanmasını kabul etmiyor.

Muhalefetin sandalye hesabı ve ortaklık çıkmazı

Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Arap partileriyle doğrudan ortaklık kurularak 67 milletvekiline dayanan bir değişim hükümeti oluşturulmasını savunuyor. Ancak değişim kampındaki müttefikleri bu öneriye mesafeli duruyor.

Buna karşılık Netanyahu ve sağ blok, Arap partilerini “terörü destekleyen partiler” olarak nitelendirerek onların desteğine dayanan bir hükümete karşı yoğun bir propaganda kampanyası yürütüyor.

Arap partilerinin bir hükümet koalisyonuna katılmasının meşruiyeti İsrail kamuoyunda tartışılırken Arap oyları, Siyonist partilerin gelecek hükümeti kurabilmesi açısından belirleyici bir unsura dönüşmüş durumda.

Muhalefet partileri, Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığına dayanmadan 61 milletvekilli bir hükümet kuramama sorunuyla karşı karşıya. Buna rağmen Arap partileriyle ortaklık seçeneğine yönelik ret tutumu devam ediyor.

Netanyahu’nun yoğun kışkırtma kampanyası, Eisenkot açısından Araplarla ortaklığın siyasi bedelini yükseltmeyi amaçlıyor. Böylece Netanyahu ve koalisyonunu iktidardan uzaklaştıracak bir hükümet kurulmasında bu seçeneğin kullanılmasının önüne geçilmek isteniyor.

Netanyahu’nun iki gün önce Knesset’te yaptığı konuşmada Arap partilerini “İsrail’i yok etmek isteyen terörist partiler” diye suçlaması ve rakiplerini onlarla ortaklık kurmamaları ya da desteklerini almamaları konusunda uyarması, yalnızca kışkırtıcılığın ve ırkçılığın çirkin bir yansıması değildi.

Bu konuşma, ihtimali ne kadar düşük olursa olsun, Birleşik Arap Listesi ile Ortak Liste’ye dayanan bir azınlık hükümeti kurulmasını engellemeyi hedefliyordu.

Siyasi söz hakkı için kimlik ve sadakat şartı

İsrail’in Kanal 12 televizyonunun siyasi yorumcusu Dana Weiss’a göre son seçimlerin ortaya çıkardığı tablo, İsrail’de bir yanda “karar belirleyici oy”, diğer yanda ise “ikincil statüde oy” bulunduğunu kabul eden örtülü kuralları pekiştirdi.

Bu anlayışta “karar belirleyici oy” statüsünü kazanmak, Yahudi ulusal kimliğine mensup olmaya bağlı. Siyasi yöneliminiz ne olursa olsun, bu kimliğe sahipseniz devleti yönetme hakkı size kendiliğinden tanınıyor.

Yahudi değilseniz, Yahudi çoğunluğun belirlediği ölçütlere göre sadakatinizi kanıtlamanız gerekiyor. Bu sınavları geçip geçmediğinize de sonunda yine aynı çoğunluk karar veriyor.

Bu kurallar uyarınca İsrail’de değişim mümkün; ancak yalnızca Yahudi oylarına veya sadakat sınavını başarıyla geçmiş Yahudi olmayanların oylarına dayanması şartıyla. Yusuf Haddad’ın yaşadıkları dikkate alındığında, bunun bile yeterli olmayabileceği görülüyor.

Netanyahu’nun şu ana kadar Araplarla ortaklık seçeneğini büyük ölçüde etkisizleştirdiği de anlaşılıyor. Değişim bloku içinde Araplara çekingen biçimde el uzatan az sayıdaki Yahudi ses, gerçek değişimin tek yolunun Yahudi kamuoyunu Arap partilerine güvenmeye ikna etmekten geçtiği varsayımından hareket ediyor.

Bunun için de Arap partilerinin “ulusal açıdan uygunluklarının ve yeterli sadakatlerinin” kanıtlanması gerektiği düşünülüyor.

Sağ blok ise Arapları, Netanyahu’nun yerleştirdiği yeni yönetim anlayışına doğrudan tehdit olarak görüyor. Bu anlayış, “demokrasiyi yalnızca Yahudilere sağlayan, diğer vatandaşlardan ise esirgeyen bir devlet” fikrine dayanıyor. Siyasi tabloyu bugünkü noktaya taşıyan çerçeve de tam olarak bu yönelim.

Değişim için gereken siyasi cesaret var mı?

Seçim sonuçları, muhalefet partilerinin sorununun sandalye eksikliğini aştığını gösterdi. Ortak bir liderliğin, ortak programın ve kimlerle iş birliği yapılacağı konusunda uzlaşmanın bulunmaması da bu krizin parçaları.

Peki bu partiler, somut ve yapısal bir değişim yaratmak için Arap partileriyle ittifak kurmak gibi kararlı ve cesur adımlar atmaları gerektiğini kabul edebilecek mi?

Böyle bir adım olağanüstü cesaret gerektiriyor. Üstelik yalnızca Netanyahu’nun yönettiği sert baskı mekanizmasına karşı değil, Yahudi kamuoyundaki Araplara kuşkuyla bakan ve onları ihanetle suçlayan radikal sağ yaklaşımına karşı da.

Siyonist muhalefet partilerinin ya da “değişim bloku” olarak adlandırılan yapının bugüne kadarki tutum ve performansı dikkate alındığında, bu koşulların henüz oluşmadığı görülüyor. Yakın gelecekte oluşmasını beklemek de oldukça zor.

Yahudi çoğunluk bu ihtiyacı kavrayana kadar İsrail’deki Filistinliler, en iyi ihtimalle yalnızca bir “engelleyici blok” olarak kalacak; ya da her zaman oldukları gibi, “engellenen bir blok” olmaya devam edecek.

Bu yazıda dile getirilen görüşler yalnızca yazarına aittir; Tevhid Haber’in yayın politikasını yansıtmayabilir.