İran İslam Cumhuriyeti lideri Mücteba Hamaney’in hesabında birkaç gün önce yayımlanan “Coğrafi sınırlar olmaksızın” ifadesi, sıradan bir açıklama olarak değerlendirilmiyor. Bu ifade, İran topraklarına yönelik herhangi bir saldırı durumunda verilecek karşılığın “kısıtlamalarla veya sınırlarla çevrelenmeyeceği” yönündeki yeni caydırıcılık denkleminin işaretlerini taşıyor.

İran ile ABD arasındaki karşılıklı tehditler artarken, Tahran’ın olası bir saldırıya vereceği yanıtın kapsamına ilişkin açıklamaları da sertleşiyor. Son olarak İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri General Muhsin Rızai, El Meyadin’e verdiği röportajda Washington’u yeni bir saldırı düzenlememesi konusunda uyardı. Rızai, böyle bir adımın “yakındaki bütün üslerin, hatta uzaktaki üslerin de vurulmasına” yol açacağını söyledi.

Rızai, bu uyarının İran’ın şimdiye kadar saldırmadığı uzak bölgelerdeki ABD askerî üslerini de kapsadığını belirtti. İran füzelerinin ulaşamayacağı düşünülen bazı adaların hedef alınabileceğini ifade eden Rızai, Avrupa ülkelerindeki ABD üslerine de dikkat çekti. Buna göre, bu üslerden kalkan Amerikan uçaklarının İran’ı bombalaması durumunda, uçakların havalandığı üsler de hedef alınabilecek.

Avrupa’nın İran’a karşı savaştaki rolü

Avrupa’daki ABD üslerine yönelik bu tehditler, Avrupalı yetkililerin aksi yöndeki açıklamalarına rağmen, Avrupa ülkelerinin ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşa açık askerî destek verdiği bir ortamda gündeme geliyor.

Avrupa Politika Analizi Merkezinin verilerine göre ABD’nin Avrupa’da 31 üssü bulunuyor. Washington ayrıca Avrupalı müttefikleriyle 18 üssü daha ortak kullanıyor. ABD Avrupa Komutanlığının (EUCOM) sorumluluk alanındaki Amerikan askerî personelinin sayısı, 2025 itibarıyla yaklaşık 84 bine ulaştı.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de geçen haziran ayında, ABD’nin İran’a yönelik askerî operasyonları sırasında Avrupa’daki üslerden 5 bin hava sortisi gerçekleştirildiğini açıklamıştı.

Middle East Eye’ın haberine göre İngiltere, İran’a karşı savaşa diğer Avrupa ülkelerinden daha fazla destek sağlamış olabilir. Bu destek, Amerikan bombardıman uçaklarının İngiltere’deki RAF Fairford üssünden hareket etmesine izin verilmesini de kapsıyor. Suffolk bölgesindeki RAF Mildenhall ve RAF Lakenheath üsleri ile Hint Okyanusu’ndaki Chagos Takımadaları’nda bulunan Diego Garcia üssü de bu çerçevede öne çıkıyor.

Fransa da Amerikan askerî destek uçaklarının Istres ve Avord üslerine inişine izin verdi. Almanya, Yunanistan ve Romanya gibi ABD üslerine ve çok sayıda Amerikan askerine ev sahipliği yapan ülkeler de Washington’un İran’a yönelik saldırılarında destek sağlayan ülkeler arasında gösteriliyor.

“Azami caydırıcılık” arayışı

İran’ın Avrupa’daki Amerikan saldırı noktalarını hedef alabileceğine ilişkin açıklamaları, 31 Ekim’de üst düzey askerî komutanlarla Mücteba Hamaney arasında gerçekleştirilen toplantının ardından daha belirgin hâle geldi.

Toplantıda verilen talimatlar doğrultusunda askerî komutanlardan, olası her tehdide “coğrafi sınırlamalar olmaksızın” derhâl ve etkili biçimde karşılık vermeleri istendi.

Ayrıca İran’ın hedef veri tabanının güncellenmesi; maddi veya gayrimaddi Amerikan ve İsrail varlıklarının doğrudan hedef kapsamına alınması yönünde talimatlar verildi. Devrim Muhafızları bu adımları, “azami caydırıcılık” sağlamayı amaçlayan bir strateji olarak nitelendirdi.

İran’ın füzeleri Avrupa’ya ulaşabilir mi?

Bu açıklamalar, İran’ın askerî kapasitesine ilişkin temel bir soruyu gündeme getiriyor: İran füzeleri Avrupa’ya ulaşabilecek menzile sahip mi?

Missile Threat sitesine göre İran, bölgenin en büyük ve en çeşitli füze envanterlerinden birine sahip. Binlerce balistik füze ve seyir füzesinden oluşan bu envanterde, İsrail ve Doğu Avrupa’daki hedeflere ulaşabilecek sistemler de bulunuyor.

İran, son on yılda bu silahların isabet oranını ve tahrip gücünü artırmak için önemli yatırımlar yaptı. Bu gelişmeler, İran’ın füze kuvvetlerini bölgedeki ABD ve müttefiklerinin askerî güçleri açısından etkili bir tehdit unsuruna dönüştürdü.

İran’ın mevcut füze kapasitesi yalnızca menzille sınırlı değil. Sayısal yoğunluk, sıvı ve katı yakıtlı sistemlerin çeşitliliği ve uçuşun son aşamasında manevra yapabilme kabiliyeti de bu kapasitenin bileşenleri arasında yer alıyor.

Metinde aktarılan Batılı araştırma kuruluşlarının değerlendirmeleri, Avrupa’ya erişim ihtimalini üç ayrı düzeyde ele alıyor.

İlk düzey: Güneydoğu Avrupa ve Doğu Akdeniz

Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezinin (CSIS) Füze Savunma Projesi verileri, İran’ın önemli miktarda orta menzilli balistik füzeye sahip olduğunu ortaya koyuyor. “Siccil”, “İmad”, “Kadir” ve “Hürremşehr” bu sistemlerin başında geliyor. Uzun menzilli “Sumar” seyir füzeleri de envanterde yer alıyor.

Metindeki değerlendirmeye göre, İran’ın batısından yapılacak fırlatmalarda 2 bin kilometrelik menzil; Kıbrıs, Yunanistan, Bulgaristan ile Romanya ve Balkan ülkelerinin bazı bölgelerini hedef alınabilecek alan içine sokuyor. Bu coğrafyada önemli hava üsleri, lojistik tesisler ve NATO’nun füze savunma sistemine bağlı unsurlar bulunuyor.

İkinci düzey: Menzilin 3 bin kilometreye çıkarılması

Analizde, İran’ın 2 bin kilometrelik menzil sınırının yalnızca teknik yetersizlikten kaynaklanmadığı; Avrupa’yı hedef alanının dışında tutmayı amaçlayan siyasi bir sınırlama niteliği de taşıdığı savunuluyor.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) ile savunma istihbaratı kuruluşu Janes uzmanlarına atfedilen değerlendirmelerde, İran’ın tamamen yeni sistemler üretmeden mevcut füzelerinin menzilini teknik olarak artırabileceği belirtiliyor. Bu ihtimal, savaş başlığının ağırlığı ile menzil arasındaki ilişki üzerinden ele alınıyor.

“Hürremşehr” füzesi bu kapsamda öne çıkarılıyor. Aktarılan teknik tahminlere göre füzenin, yaklaşık 750 kilogram ağırlığındaki bir atmosfere yeniden giriş aracıyla 3 bin kilometrelik menzile ulaşması mümkün olabilir. Bu senaryo, Almanya, İtalya ve Polonya gibi ülkeleri teorik tehdit alanına taşıyor.

Ancak bu değerlendirmeler, söz konusu menzilin mevcut operasyonel koşullarda kesin olarak doğrulandığı anlamına gelmiyor; teknik kapasiteye ilişkin tahminleri ifade ediyor.

Üçüncü düzey: Batı Avrupa’ya erişim ihtimali

İran füzelerinin İngiltere’ye ve Avrupa’nın en batısına ulaşma ihtimaline ilişkin değerlendirmelerde ise daha uzun menzillerin beraberinde getirdiği teknik sorunlar gündeme geliyor.

Londra merkezli Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsüne (RUSI) atfedilen değerlendirmeye göre, 3 bin 500 kilometreyi aşan mesafelere ulaşmak prensipte mümkün olabilir. Bu olasılık, daha hafif savaş başlıkları ve İran’ın “Simurg” ile “Kaim-100” gibi uydu fırlatma araçlarında geliştirdiği çok aşamalı teknolojilerle ilişkilendiriliyor.

Bununla birlikte, böylesi bir erişim ihtimali; isabet oranı, operasyonel güvenilirlik ve füze savunma sistemleri tarafından önlenme gibi başlıkların ayrıca değerlendirilmesini gerektiriyor. Dolayısıyla Batı Avrupa’ya erişim, metinde doğrulanmış bir askerî kapasiteden ziyade teorik bir ihtimal olarak ele alınıyor.

Analizin genel değerlendirmesine göre İran’ın mevcut envanterindeki menzil sınırlarını değiştirmesi, Avrupa’nın doğusu ve güneyindeki askerî üsler ile lojistik altyapıya yönelik tehdidi artırabilir. Orta ve Batı Avrupa’ya uzanan senaryolar ise daha fazla teknik varsayıma dayanıyor.

Askerî tehdidin siyasi hedefi

Bu tablonun siyasi boyutunda, Washington’un askerî operasyonlarında Avrupa hava sahasına, üslerine ve lojistik desteğine duyduğu ihtiyaç bulunuyor. Avrupa ülkeleri savaş nedeniyle ekonomik kayıplarla karşılaşırken ABD ile ittifaklarını sürdürmeye devam ediyor.

IranWire’ın değerlendirmesine göre Tahran, Amerikan askerlerine ev sahipliği yapmanın maliyetini artırmayı ve çatışmanın yeni bir aşaması öncesinde Avrupa başkentlerini Washington’a bağlılıkları ile kendi topraklarının güvenliği arasında bir tercihe zorlamayı amaçlıyor.

Aynı değerlendirmede, İran’ın temel hedefinin caydırıcılık stratejisi yoluyla Avrupa’yı savaş denkleminden uzaklaştırmak olduğu belirtiliyor.

Bu yaklaşım açısından, herhangi bir saldırı gerçekleşmese bile Avrupa hükümetlerinin üslerin kullanımına izin verme konusunda tereddüt etmesi, Tahran için askerî bir bedel ödemeden elde edilecek kazanım olarak görülüyor.

Buna karşılık tehditlerin fiilen uygulanması, Batı Asya’dan Avrupa’ya uzanan çok daha geniş bir tırmanma ihtimalini gündeme getirebilir. Böyle bir gelişmenin, savaşın etkileriyle iç sorunlar yaşayan NATO ülkeleri açısından ne tür sonuçlar doğuracağı ise belirsizliğini koruyor.

.

Yazar: Betül Rahhal | Kaynak: El Meyadin