Yazışmalar, ABD ve İsrail saldırılarına maruz kalan nükleer tesislere UAEA müfettişlerinin girişine ilişkin İran’ın temel tutumunu ortaya koyuyor. Tahran, denetçilerin erişimini, “ABD Başkanı’nın İran’a ve nükleer tesislerine yeni saldırılar düzenlemeye yönelik devam eden tehditleri” altında bu tesislerin güvenlik durumuyla ilişkilendiriyor.

Grossi’nin yanıtları ise Tahran’ın tutumundan duyduğu memnuniyeti yansıtıyor. Grossi, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki Güvence Denetimi Anlaşması’nı askıya almadığı yönündeki açıklamasını “önemli ve cesaret verici” olarak nitelendiriyor.

İran’ın 3 Kasım tarihli mektubu: Tehditler denetim koşullarını ortadan kaldırdı

İran, 3 Kasım 2026 tarihli mektubunda, ABD Başkanı’nın ülkeye karşı, “özellikle nükleer tesislerini hedef alan yeni silahlı saldırılar düzenlemeye yönelik sürekli, açık ve aleni tehditlerine” Ajansın dikkatini çekti.

Tahran, bu tehditlerin diğer etkilerinin yanı sıra, “güvence denetimi tedbirlerinin güvenli, etkili ve eksiksiz biçimde uygulanması için vazgeçilmez olan hukuki, teknik, operasyonel ve güvenlik koşullarını temelden zayıflattığını” belirtti.

Mektupta, “Bunun sonucunda, güvence denetimi tedbirlerinin olağan biçimde uygulanması için gerekli nesnel koşullar artık mevcut değildir. Bu da mevcut şartlar altında uygulamayı fiilen olanaksız hâle getirmektedir.” ifadeleri kullanıldı.

Grossi’nin 4 Kasım tarihli yanıtı: Nükleer tesislere saldırı uluslararası hukuka aykırıdır

Grossi, 4 Kasım 2026 tarihli yanıtında, daha önce Yönetim Kuruluna sunduğu açıklama ve raporlarda, ayrıca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyindeki konuşmalarında, barışçıl amaçlarla kullanılan nükleer tesislere yönelik herhangi bir silahlı saldırının veya saldırı tehdidinin BM Şartı’nın ilkelerini, uluslararası hukuku ve Ajansın Statüsü’nü ihlal ettiğini belirttiğini vurguladı.

Nükleer tesislerin, bağlam veya koşullar ne olursa olsun hiçbir saldırıya maruz kalmaması gerektiğini defalarca dile getirdiğini hatırlatan Grossi, bu tür saldırıların nükleer emniyet, güvenlik ve güvence denetimi sistemi açısından ciddi sonuçlar doğurduğuna dikkat çekti. Grossi, saldırıların bölgesel ve uluslararası barış ile güvenliği de etkilediğini kaydetti.

Bununla birlikte Grossi, NPT kapsamında imzalanan Güvence Denetimi Anlaşması’nın yürürlükte olduğunu ve taraflardan hiçbirinin anlaşmanın uygulanmasını askıya alamayacağını yeniden vurguladı.

Denetim mekanizmalarının öncelikle raporların sunulmasına, güvence denetimine tabi nükleer tesislere ve bunlarla bağlantılı nükleer maddelere erişim sağlanmasına odaklanması gerektiğini belirtti. Gerekli raporların verilmemesi ve ilgili tesislere erişim sağlanmaması durumunda Ajansın, İran’ın nükleer programına ilişkin güvence denetimleri konusunda herhangi bir sonuca varamayacağını hatırlattı.

İran’ın 6 Kasım tarihli yanıtı: Yükümlülüklerimize bağlıyız, gizlilik hayati önemdedir

İran, 6 Kasım 2026 tarihli yanıtında şu açıklamayı yaptı:

“Yukarıda belirtilen görüş ayrılıklarına rağmen İran İslam Cumhuriyeti, ilgili hukuki ve fiilî koşullar elverdiği anda güvence denetimlerine ilişkin yükümlülüklerini eksiksiz biçimde uygulamaya yeniden başlama konusundaki kararlı bağlılığını teyit etmektedir.”

Tahran, nükleer tesislere, nükleer maddelere veya personele ilişkin gizli güvence denetimi bilgilerinin korunmasının hayati bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu da vurguladı.

Mektupta, “Bu tür hassas bilgilerin izinsiz açıklanması veya bunlar hakkında kamuoyuna yorum yapılması, İran açısından telafisi mümkün olmayan ağır güvenlik sonuçları doğurur.” denildi.

Grossi’nin 10 Kasım tarihli yanıtı: İran’ın açıklamaları önemli ve cesaret verici

Grossi, 10 Kasım 2026 tarihli yanıtında İran’ın açıklamalarını memnuniyetle karşıladı. Özellikle, güvence denetimine tabi İran nükleer tesislerine yönelik silahlı saldırıların yol açtığı olağanüstü koşullara rağmen Tahran’ın NPT kapsamındaki Güvence Denetimi Anlaşması’nı uygulamayı sürdüreceğini ve anlaşmayı askıya almadığını teyit etmesini “önemli ve cesaret verici” olarak nitelendirdi.

Grossi, bu taahhütlerin, anlaşmanın tam ve etkili biçimde uygulanmasını amaçlayan somut pratik tedbirler konusunda Ajans ile İran arasındaki görüşmeleri kolaylaştırmasını umduğunu belirtti.

Tahran’ı, güvence denetimlerinin olağan biçimde uygulanmasına dönüş için uygun koşulları hazırlayacak ve daha kapsamlı bir diplomatik anlaşmanın önünü açacak güven ortamını oluşturacak teknik mekanizmaları değerlendirmeye teşvik etti.

Grossi ayrıca İran’ın, “ilan ettiği bağlılığın bir göstergesi olarak ve NPT kapsamındaki Güvence Denetimi Anlaşması’ndan doğan hukuki yükümlülüklerine uygun şekilde”, askerî saldırılardan etkilenmeyen nükleer maddelerin ve tesislerin mevcut durumuna ilişkin Ajansa rapor sunması gerektiğini belirtti. Bu raporların doğrulanabilmesi için söz konusu tesislerdeki denetimleri kolaylaştırmasını istedi.

Tam olarak doğrulanabilir bir diplomatik düzenlemeye ulaşılması amacıyla teknik mekanizmaları gecikmeden görüşmeye hazır olduğunu yineledi.

İran’dan ABD’nin 20 milyon dolarlık ödül teklifine tepki

İran, 10 Kasım 2026 tarihinde gönderdiği bir başka mektupta, ABD hükümetinin kısa süre önce duyurduğu, “İran’ın nükleer programı ve bu programla bağlantılı kişiler hakkında bilgi karşılığında” 20 milyon dolara kadar ödül verilmesini öngören teklife Grossi’nin dikkatini çekti.

Tahran, Genel Direktörü, “Ajansın yürüttüğü güvence denetimi faaliyetlerinin gizliliğinin, tarafsızlığının ve kurumsal bağımsızlığının korunmasının önemini yeniden teyit etmeye” çağırdı.

İran ayrıca güvence denetimlerine ilişkin bilgilerin “açıklanmamasının, kötüye kullanılmamasının veya istismar edilmemesinin” güvence altına alınmasını istedi. Nükleer alanda çalışan bilim insanları ve personelin emniyet ve güvenliğinin korunmasına özel önem verilmesini ve konunun Ajansın Yönetim Kuruluna taşınmasını talep etti.

Grossi’nin 12 Kasım tarihli yanıtı: Gizlilik yükümlülüklerine bağlı kalacağız

Grossi, 12 Kasım 2026 tarihli yanıtında, Ajansın gizlilik konusundaki taahhütlerine sıkı biçimde bağlı kalacağını ve anlaşmanın uygulanması sırasında edindiği tüm gizli güvence denetimi bilgilerini koruyacağını yineledi.

Aynı zamanda, Yönetim Kurulu ve Güvenlik Konseyinin ilgili kararları doğrultusunda Yönetim Kuruluna nesnel ve olgulara dayanan raporlar sunmayı sürdüreceğini belirtti.

Grossi, Ajansın doğrulama alanındaki temel ve bağımsız görevini tarafsızlık, kararlılık ve etkinlikle yerine getirme konusundaki bağlılığını da yeniden vurguladı.

İran’ın 11 Kasım tarihli mektubu: Mevcut koşullarda teknik görüşmeler ilerleyemez

İran, 11 Kasım 2026 tarihli mektubunda Grossi’ye, “mevcut durumun temel nedenleri ele alınana ve güvence denetimi faaliyetlerinin olağan biçimde yürütülmesi için gerekli temel koşullar yeniden sağlanana kadar”, mevcut şartlar altında “teknik çalışma ve doğrulama mekanizmalarına ilişkin görüşmelerde” ilerleme kaydedilemeyeceğini bildirdi.

Tahran, mevcut güvenlik koşullarından kaynaklanan nesnel kısıtlamaların, herhangi bir teknik görüşmenin uygulanabilirliği ve zamanlaması belirlenirken dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Bununla birlikte İran, bu tutumunun “Ajansla iş birliğinin veya gelecekteki herhangi bir etkileşime katılımın reddedilmesi şeklinde yorumlanmaması gerektiğini” açıkladı.

Grossi ise yanıtında İran’ın, tutumunun gelecekteki iş birliğini veya görüşmelere katılımı reddetmek anlamına gelmediği yönündeki açıklamasına dikkat çekti.

Mevcut durumun temel nedenlerinin ele alınması ile İran’da güvence denetimi tedbirlerinin uygulanmasının “birbiriyle çelişen veya birinin diğerini beklemesini gerektiren iki süreç olarak görülmemesi gerektiğini”, her iki alanda da ilerleme sağlanabileceğini belirtti.

Grossi, İran’ın emniyet ve güvenliğe ilişkin kaygıları dâhil mevcut koşulları dikkate alarak, Güvence Denetimi Anlaşması’nın tam ve etkili biçimde uygulanmasına geçişi amaçlayan somut pratik tedbirleri Tahran’la daha fazla gecikmeden görüşmeye hazır olduklarını yineledi.

Daha önce “Kahire Anlaşması”na ulaşılmasını sağlayan temasların, bunun mümkün ve gerçekleştirilebilir olduğunu gösterdiğini kaydetti.

Kaynak: El Meyadin | Tercüme: Tevhid Haber