Ulusların tarihinde ve on yıllar boyunca, isimlerini gelecek nesiller için tarihin sayfalarına kazımayı başaran istisnai liderler ortaya çıkar. Bu bağlamda, destekleyenlerin ve karşıtların da kabul ettiği üzere, Şehid Seyyid Hasan Nasrallah’ın modern tarihimizde benzeri az bulunan bir lider olduğunda kuşku yoktur.

Bu büyük liderin, dünya haritasında iz bırakan, yüzü ve adı dünyanın en uzak noktalarında dahi tanınan ve mazlumlara destek, direniş, özgürleşme ve liderlik fikirleriyle özdeşleşen eşsiz ve ölümsüz şahsiyetler arasına nasıl yükseldiğini araştırırken şu soru öne çıkmaktadır: Bu kişilik nasıl oluştu? Seyyid Hasan gibi büyük liderler doğuştan mı liderdir, yoksa sonradan mı yetişirler?

“Büyük Adam Liderlik Teorisi”

Bu soru 19. yüzyılda gündeme getirilmiş ve “Great Man Theory of Leadership”, yani “Büyük Adam Liderlik Teorisi” ile cevaplanmıştır. Bu teori, liderlik yeteneğinin “doğuştan gelen bir özellik” olduğunu ve “ya doğuştan lidersinizdir ya da değilsinizdir” anlayışını öne sürer.

Ancak bu teoriye yöneltilen eleştiriler ve yapılan modern düzenlemeler sonrasında, “Durumsallık Teorisi” ile birlikte; savaşlar, ekonomik felaketler veya devrimler gibi büyük krizlerin bu liderleri ortaya çıkardığı ve kamuoyunun önüne taşıdığı ortaya konmuştur.

Başka bir ifadeyle, zor koşullar insanları kaçınılmaz tercihlerle karşı karşıya bırakır. Psikolojik olarak buna hazır olan kişi, başkalarının geri çekildiği anda karar vermek ve sorumluluk üstlenmek zorunda kalır. Bu da onu kendiliğinden liderlik konumuna yükseltir.

Bu teoriyle birlikte “Transformational Leadership”, yani “Dönüşümcü Liderlik Teorisi” olarak adlandırılan başka bir teori de bulunmaktadır.

Bu teoriye göre; çalkantıların yaşandığı, üretkenliğin gerilediği veya bir vizyonun bulunmadığı dönemler, köklü değişim zamanlarında takipçilerini olağanüstü sonuçlar elde etmeleri için motive edip onlara ilham verebilen dönüşümcü liderlerin ortaya çıkması açısından “verimli topraklar”dır.

Belirsiz koşullarda insanların umuda ve bir yöne duyduğu yoğun ihtiyaç, belirli kişileri bir “vizyona” sahip olmaya ve durumu kurtarmaya iter. Böylelikle bu kişiler “ilham veren liderlere” dönüşür.

Seyyid’in Hayatına Bir Bakış

Liderlerin ortaya çıkışıyla ilgili teorilere dair bu giriş, Seyyid Hasan’ın varlığını, kişiliğinin ve zihninin doğasını daha derinlemesine anlamamıza götürmektedir.

Onun kişiliği; liderlik özelliklerine ve liderliğe yatkınlığa sahip olarak doğmuş bir ruh ile Seyyid’in yetiştiği dönemle eş zamanlı olarak bölgede yaşanan koşulların birleşiminden oluşmuştur.

Bu koşullar, onun Lübnan’da, bölgede ve dünyada toplumun geniş bir kesimi açısından üç on yıl boyunca büyük ve istisnai bir lider olarak şekillenmesine katkı sağlamıştır.

Bu süreç, çocukluğu ve yetişme döneminden başlayarak yerel, bölgesel ve uluslararası düzeyde etkin ve etkili askerî ve siyasi bir partinin liderliğine yükselmesine kadar çeşitli aşamalardan oluşmuştur.

Seyyid Nasrallah’ın zihni yalnızca havzada şekillenmedi. Sosyal çevresinde yetişmesi, İmam Musa Sadr ekolünden etkilenmesi, Seyyid Abbas Musevi ile tanışması ve ardından işgal, savaş ve Lübnan siyaseti baskısı altında karar mekanizmasının başında bulunduğu yıllar gibi birçok dönemin kesişiminde şekillendi.

1- Beyrut Mahallelerinde Bir Çocukluk

Başlangıç çocukluk dönemiydi.

Seyyid Hasan, geçen yüzyılın 1960’lı yıllarında, o dönemde Beyrut’un kenar mahallelerinin en yoksullarından biri olan Karantina Mahallesi’nde dünyaya geldi.

Mahalle; yoksullardan, işçilerden ve göçmenlerden oluşan sosyal ve mezhepsel açıdan çeşitli bir yapıya sahipti.

Seyyid Hasan, sebze ve meyve ticaretiyle uğraşan ve daha sonra küçük bir bakkal dükkânı açan babası Seyyid Abdülkerim Nasrallah’ın dokuz çocuğunun en büyüğüydü.

Karantina’daki “Şerşebuk” Mahallesi’nde Seyyid, yoksul ve çeşitli bir halk çevresinde büyüdü.

İşçi sınıfının içinde yetişti; Lübnan toplumunda Sünniler, Hristiyanlar ve Kürtler gibi farklı kesimlere karşı açık olmayı ve çeşitliliği kabullenmeyi öğrendi.

Bu durum onu daha küçük yaşta yalnızca elitlerin diline değil, halkın diline de yakınlaştırdı.

2- Okumaya Duyduğu Büyük İştah

Bu dönemde Seyyid Hasan, çocukluğuna ilişkin anlatısında, özellikle İslami kitaplar olmak üzere eline geçen her şeyi okuduğunu söyler.

Bir kitabı anlamakta zorlandığında ise onu bir kenara koyar, büyüdüğünde ve onu anlayabilecek araçlara sahip olduğunda yeniden okumak üzere saklardı.

Oğlu Seyyid Cevad’ın anlattığına göre, büyüyüp kişiliği olgunlaşana kadar okumak onun en sevdiği uğraş olmaya devam etti.

Seyyid Cevad şöyle diyor:

“Bu konuda babamdan daha hızlı birini görmedim. Seyyid bir şeyi ilk seferde okur, anlar ve ezberler. Görünen o ki onun yöntemi ‘scanning and skimming’ tekniğine daha yakındır. Bu, metin içerisinde hızlı ilerlemek için hızlı göz hareketleri ve anahtar kelimelerden yararlanan bir okuma tekniğidir. Yani materyal hakkında genel bir bakış elde etmek amacıyla hızlı okuma yapılır. Ancak Seyyid bütün aşamaları aşar ve ilk okumadan itibaren kitabı ayrıntılarıyla ortaya koyabilir.”

Kitapların türüne ilişkin ise şöyle anlatıyor:

“Belirli bir tür yok. Her dönemde Seyyid belirli bir tür seçer. Örneğin 2000 yılından sonra İmam Ali ile ilgili her şeyi okumaya yöneldi.”

Ayrıca onun “olağanüstü bir ezber yeteneğine sahip olduğunu” belirtiyor.

Necef’te, ardından Baalbek ve Kum’da havza eğitimi almasına rağmen okumaları yalnızca dinî mirasla sınırlı kalmadı.

Çok fazla okurdu. Özellikle siyasetçilerin hayat hikâyelerini ve tecrübelerini okurdu.

Liderlerin nasıl oluştuğunu, nasıl düşündüklerini ve baskı altında nasıl karar aldıklarını öğrenmekle ilgileniyordu.

Bunun yanında İsrail gazetelerini, liderlerin ve subayların hatıratlarını, “ordu” raporlarını ve araştırma merkezlerinin tartışmalarını takip ediyordu.

“İsrail”i içeriden tanımak istiyordu: Kendisi hakkındaki algısını, toplumunun korkularını, ordusunun zayıf noktalarını ve siyasi ve askerî kararlarını yönlendiren anlaşmazlıkları.

Buradan hareketle onun düşünsel kütüphanesinin haritası çizilebilir:

Yönü belirlemek için Kur’an ve siyer; yöntemi inşa etmek için fıkıh ve usul; tekrar eden kalıpları keşfetmek için tarih; karar alma süreçlerini anlamak için liderlerin hayatları; düşmanın zihnine girebilmek için düşmanın kitapları ve insanları, toplumları ve devrimleri anlamak için siyasi romanlar.

Bu nedenle onun kültürü gösteriş amaçlı değildi.

İşlevsel bir şekilde okuyor, her kitapta anlama ve karar alma sürecine dahil edebileceği bir şey arıyor ve buradan insanların anlayabileceği bir söylem ortaya çıkarıyordu.

3- Seyyid Musa Sadr ile Tanışması

Okumanın yanında, çocukluk ve gençlik dönemlerinde onun kişiliğinin oluşumunda etkili olan ve kendisine ilham veren şahsiyetler de vardı.

Bunlardan biri İmam Seyyid Musa Sadr’dı.

Seyyid Hasan, Seyyid Musa ile ilişkisinin Karantina Mahallesi’ndeki erken çocukluk döneminde başladığını anlatır.

Babasının dükkânının duvarlarından birinde İmam Musa Sadr’ın bir fotoğrafı asılıydı.

Seyyid Hasan sık sık buraya gelir ve uzun süre bu fotoğrafa bakarak otururdu.

Bu şahsiyete karşı büyük bir hayranlık duyduğunu açıkça ifade etmiştir.

Seyyid Musa’nın Seyyid Hasan üzerindeki etkisi kurucu nitelikteydi.

Seyyid Hasan, 2017 yılında yaptığı konuşmalardan birinde onun hakkında şöyle diyordu:

“İmam Musa Sadr bizim imamımız, liderimiz ve direniş hareketinin kurucusudur. İçimizde direniş hareketini, direniş ruhunu ve direniş kültürünü harekete geçiren odur. Kudüs ve Mescid-i Aksa meselesini kültürümüze yerleştiren odur. Birlikte yaşamanın ve ortak yaşamın imamıdır. Kişisel, mezhepsel, dinî ve partisel hassasiyetlerin ve hesapların üzerinde durmanın imamıdır. Vatana, mukaddesata ve ümmete karşı doğruluğun, vefanın ve ihlasın imamıdır.”

Burada, iki Seyyid arasında nesiller boyunca aktarılan kavramları görüyoruz:

“Din toplumdan soyutlanmak değildir. İman, mahrumların onuruyla bağlantılıdır. Bir din adamı sosyal ve siyasi bir lider olabilir. Bir topluluk yalnızca vaazlarla ayağa kalkmaz; örgütlenme, kurumlar ve kamusal alanda varlıkla yükselir.”

4- İç Savaş: Devletin Kırılganlığının Erken Fark Edilmesi

Bunun ardından, 1975 yılında Beyrut’tan Bazuriye’ye göç dönemi geldi.

İç savaşın patlak vermesiyle Seyyid Hasan’ın ailesi, Güney Lübnan’daki asıl memleketleri Bazuriye’ye geri döndü.

İç savaş, onun daha genç yaşta devletin geri çekilebileceğini, toplulukların kendi kaderleriyle baş başa bırakılabileceğini ve Lübnan’daki kimlik meselesinin teorik bir düşünceden ibaret olmayıp güvenlik, varlık ve örgütlenme meselesi olduğunu keşfetmesine neden oldu.

1970’li yılların ortalarında köy, Lübnan Komünist Partisi’nin kalelerinden biriydi.

Köydeki yoğun siyasi atmosfer, Seyyid Hasan’ın siyasi bilincinin şekillenmesine katkıda bulundu.

Köydeki dindar gençleri yerel İslami kütüphanede bir çalışma grubu içerisinde örgütledi.

Aynı zamanda İmam Musa Sadr’ın kurduğu “Lübnan Direniş Tugayları”na katıldı ve henüz lise öğrencisiyken, 15 yaşında, Bazuriye’de hareketin örgütsel sorumlusu olarak görevlendirildi.

6- Necef ve Seyyid Abbas Musevi ile Tanışması

Yaklaşık 16 yaşında, son derece sınırlı maddi imkânlarla Necef’e gitti.

Burada Seyyid Abbas Musevi onu büyük bir sıcaklıkla karşıladı ve küçük kardeşi gibi ilgilendi.

Kalacak yerini, kitaplarını ve eğitimini sağladı; eğitim ve bakımını bizzat üstlendi.

Böylece başlayan bu ilişki, Seyyid Musevi’nin şehadetine kadar devam eden kardeşlik ve manevi bağa dönüştü.

Seyyid Hasan, Seyyid Abbas’a duyduğu sevgi hakkında yaptığı bir röportajda şöyle diyordu:

“Benim için o, o andan bugüne kadar yürüdüğüm yolun rehberidir. O öğretmendir, bizi yetiştirendir. Onu öğrencilerine bağlayan ilişki farklıydı. Eğitimde, öğretmenlerin sağlanmasında, sınavların yapılmasında bize çocukları gibi davranırdı. Sınav günü ondan korkardık ama aynı zamanda hayatımızla ilgilenirdi. Geceleri bizi kontrol ederdi. Bir babanın çocuklarıyla ilgilenmesi gibi bizimle ilgilenirdi.”

Seyyid Nasrallah, çeşitli röportajlarında Seyyid Abbas’ın “yüksek ahlakı, büyük tevazusu ve iktidar ile liderlik hırsından uzak durmasıyla” öne çıktığını belirtmiştir.

Onu saha ve toplumsal çalışmada kendisine örnek ve rol model olarak görürdü.

Buna göre Seyyid Hasan’ın Seyyid Abbas’ı tanıması, onun önüne eğitimi, örgütlenmeyi ve sahadaki, kamplardaki, ön cephelerdeki ve halk arasındaki çalışmayı bir araya getiren bir âlim modeli koymuştur.

7- İsrail İşgali ve Hizbullah’ın Kuruluşu

İki Seyyid arasındaki bu yakınlık, 1982 yılında İsrail’in Lübnan’ı işgal etmesinin ardından Hizbullah’ın kuruluşundaki ilk tecrübeyi birlikte yaşamalarının önünü açtı.

1982 yılı büyük bir dönüm noktası oldu.

Artık soru şu değildi:

İslami düşünce işgal hakkında ne söylüyor?

Asıl soru şuydu:

İşgal fiilen nasıl sona erdirilebilir?

Bunun üzerine Seyyid Hasan Nasrallah, 1982 yılında Bekaa’da yapılan toplantılara ve daha sonra Hizbullah olarak bilinecek yapının ilk çekirdeğinin oluşturulmasına katılan aktif genç kadrolardan biri oldu.

Seyyid Abbas’ın sancağı altında mücadele etti ve “İsrail”e karşı mücadelede “silahlı direniş” temel strateji olarak benimsendi.

Böylece İsrail işgali, Seyyid Nasrallah’ın zihnindeki “kapsamlı direniş” kavramını güçlendirdi.

Ayrıca “İsrail”in varlığını yalnızca Filistin’le sınırlı olmayan; Lübnan’ı ve tüm bölgeyi kapsayan sürekli stratejik bir tehdit olarak gören siyasi vizyonunun gelişmesini sağladı.

8- Örgütsel Liderlik

Bu mücadele çerçevesinde Seyyid Nasrallah, Bekaa ve Güney’de saha ve seferberlik çalışmalarına katıldı.

Bu dönem, gençlerin azmini artırma ve İsrail işgal güçlerine karşı operasyonların örgütlenmesine katılmaları konusunda onun yönetim ve hitabet becerilerini geliştirdi.

Seyyid Abbas Musevi’nin suikast sonucu şehid edilmesinin ardından Seyyid Hasan, 1992 yılında Hizbullah Genel Sekreterliği görevine onun halefi olarak seçildi.

Böylece Seyyid’in adı halk arasında yalnızca dinî ve toplumsal bir şahsiyet ve vaiz olarak değil, aynı zamanda siyasi ve askerî bir lider olarak öne çıktı.

Bu dönem, partinin ve Lübnan ile bölge sahasının tarihindeki en uzun ve en etkili dönemlerden biri oldu ve yaklaşık 32 yıl boyunca önemli stratejik aşamalara sahne oldu.

Parti bu dönemde İsrail güçlerine karşı belirleyici askerî çatışmaları yönetti.

Bunların başında “Yedi Gün Savaşı” (1993) ve “Gazap Üzümleri Savaşı” (1996) geldi.

Bu çatışmalar, sivillerin çatışmaların dışında tutulmasını güvence altına alan “Nisan Mutabakatı” ile sonuçlandı.

Bu süreç ayrıca 2000 yılındaki İsrail çekilmesini de kapsadı.

Bu dönem, Mayıs 2000’de İsrail işgal “ordusunun”, Şebaa Çiftlikleri ve Keferşuba Tepeleri hariç, işgal altında tuttuğu Lübnan topraklarının büyük kısmından çekilmesiyle taçlandı.

Bu olay, Seyyid Nasrallah’ın Arap ve İslam dünyasında önde gelen bir liderlik sembolü haline gelmesini sağlamlaştırdı.

Daha önce direnişin işgalden kurtuluş için gerçekleştirdiği hareket ve operasyonlar “çılgınlık” olarak nitelendirilirken, Seyyid’in liderliği altında bunlar işgale karşı koymak ve onu geri püskürtmek açısından örnek alınan bir modele dönüştü.

Parti, siyasi çalışmalara katılımının ve kendi toplumsal tabanını desteklemek amacıyla sosyal kurumlar kurmasının yanı sıra, caydırıcılık denklemleri oluşturabilecek askerî kapasiteye sahip askerî bir yapıya dönüştü.

O tarihten itibaren; 2013 yılında Suriye’de tekfircilere karşı savaşa katılındığının ilan edilmesinden, 2022 yılındaki deniz sınırlarının belirlenmesine ve 7 Ekim’in ardından 2023 yılında Gazze’ye destek cephesinin ilan edilmesiyle bu dönemin sonuna kadar Seyyid Hasan, savaşları stratejik ve askerî bir akılla yürüttü.

Düşmanı kesin olarak belirliyor, çatışmanın hareket tarzını tayin ediyor ve hak, toprak, namus ve insanı savunmak için karar alıyordu.

9- İstisnai Varlık ve İnançta Kararlılık

Bütün bu süre boyunca siyasi aklı kendine özgü ve dikkat çekiciydi.

Genel ideolojik dayanakları sabit kalırken, dönemin ve koşulların gereklerine göre araçlarda ve taktiklerde açık bir esneklik gösterdi.

Bu durum onu, kendi kitlesinden önce rakipleri açısından dahi bölgede yaşananları anlamada, haber ve analiz konusunda güvenilir bir kaynak haline getirdi.

“Didpress” sitesine göre Seyyid Nasrallah’ın liderliği “entelektüel ve stratejik bilgelik” ile karakterize ediliyordu.

Site şöyle diyordu:

“Duygusal kararlar almaya eğilimli bazı karizmatik liderlerin aksine, onun hareketleri rasyonel hesaplamalara ve gerçekliğin dikkatli bir değerlendirmesine dayanıyordu.”

Site ayrıca şunu vurguluyordu:

“2006 Savaşı’ndan İsrail ile caydırıcılık denklemine kadar direnişin birçok zaferi bu hikmetli vizyondan doğdu.”

Ve şöyle devam ediyordu:

“Dinî idealizm ile siyasi gerçekçilik arasında uyum sağlamayı başardı ve bu da onu İslam dünyasında stratejik bir lider haline getirdi.”

Konuşmalarındaki karizması, sözlerindeki belagat, düşmanı açıkça tanımlaması ve onunla cesaretle yüzleşmesi, aynı şekilde dostu ve müttefiki belirlemesi; dinî, kültürel, siyasi ve askerî konuşmalar aracılığıyla bilinçli, kültürlü ve direnişçi bir toplum inşa edilmesine katkı sağlayacak her konuda halka hitap etmesi, onu büyüklerden önce küçüklerin dahi konuşmasını beklediği, bilgisinden, aklından ve anlayışından faydalanmak için dinlediği bir şahsiyete dönüştürdü.

Seyyid Nasrallah... Çocukluğundan Beri Bir Lider

Başladığımız yere geri dönersek:

Büyük liderler doğar mı, yoksa yetiştirilir mi?

“The Political Psychology of Sayyed Hassan Nasrallah’s Leadership as an Agent of the New Islamic Civilization” başlığıyla yayımlanan bir araştırmada, Seyyid Hasan Nasrallah’ın yeni medeniyetin bir aktörü olarak siyasi liderlik psikolojisinin “üç temel unsur arasındaki dinamik etkileşimden kaynaklandığı” ifade edilmektedir.

Bunlardan birincisi, dönüşümcü liderlik için aynı anda hem zorluklar hem de fırsatlar oluşturan yapısal koşullar ve krizlerdir.

Bu unsurlar arasında; geleneksel devlet yapılarının temel mağduriyetleri ele alma konusundaki yetersizliği, jeopolitik boşlukların bulunması, haksızlıklara karşı direniş yönündeki beklentiler ve kültürel özgünlüğü korurken çağdaş meydan okumalara etkili biçimde cevap veren özgün İslami yönetim modellerine yönelme arayışı bulunuyordu.

İkincisi, olağanüstü bireysel yeteneklerdir.

Yani stratejik vizyon, iletişim becerileri, duygusal zekâ, ahlaki otorite ve belirsizlik koşulları altında karar verebilme yeteneği.

Üçüncüsü ise lider ile takipçileri arasındaki derin duygusal ve ideolojik bağlardır.

Bu bağlar, “kolektif kimliği ve ortak amacı güçlendirmiştir.”

Bu mekanizmalar arasında güven inşa edilmesi ve hizmetlerin etkili bir şekilde sunulması yoluyla ideolojik bağlılığı güçlendiren kurumsal yapıların oluşturulması da yer almaktadır.

Araştırma, özgünlük, ahlaki cesaret, temel ilkelere bağlılık, taktik zekâ ve stratejik sabrı bir araya getiren benzersiz bir bileşimin, Seyyid Nasrallah’ın yalnızca doğrudan takipçileri arasında değil, daha geniş toplum kesimleri içerisinde de geniş çaplı bir güven kazanmasını sağladığını belirtmektedir.

Araştırmaya göre Nasrallah’ın liderlik yaklaşımında çeşitli yenilikçi yönler de bulunmaktaydı.

Bunlar arasında; zayıf yönlere odaklanmak yerine otoritenin güçlü yönlerini geliştirmeye yoğunlaşması, dağıtılmış liderlik yeteneklerini geliştirmesi, askerî yeteneklerle birlikte entelektüel gelişime önem vermesi ve derin mezhepsel bölünmelerin bulunduğu bir ortamda faaliyet göstermesine rağmen mezhepler üstü ittifaklar kurabilme yeteneği yer almaktadır.

Buna dayanarak, Seyyid Nasrallah’ın bir lider olarak doğduğu ve çocukluğundan itibaren ümmete liderlik etmek için kendisini yetiştirerek yaşadığı söylenebilir.

Hayati ve varoluşsal çatışmalarla dolu koşulların ortasında liderlik boşluğunu fark etmiş ve üç on yıl boyunca olağanüstü aklı ve eşsiz kişiliğiyle bu boşluğu doldurmuştur.

İşin dikkat çekici yanı ise onun şehadetiyle birlikte mücadele sürecinde büyük ve derin bir boşluğun ortaya çıkmış olmasıdır.

Ancak onun düşünsel mirasının önümüzdeki on yıllar boyunca mutlaka bir ilham kaynağı ve örnek alınacak bir model olarak kalacağı açıktır.

Kaynak: El Meyadin