Balyoz davasında haklarında yakalama kararı çıkarılanlar arasında terfi bekleyen 11 generalin bulunması gözleri Pazartesi başlayacak Yüksek Askeri Şura (YAŞ) toplantısına çevirdi. Herkes YAŞ'a kilitlendi, YAŞ'la ilgili birçok detay merak konusu oldu. İşte TSK'da önümüzdeki yılların komuta kademesini belirleyecek toplantıya ilişkin teknik detaylar:

1- ÜYELERİ KİMLERDİR?

Başkanı Başbakan'dır. Üyeleri; Genelkurmay Başkanı, Milli Savunma Bakanı, Kuvvet Komutanları, Ordu Komutanları, Jandarma Genel Komutanı, Donanma Komutanı ile Silahlı Kuvvetler kadrolarında bulunan orgeneral ve oramirallerdir. Başbakan'ın olmadığı zamanlarda toplantıya Genelkurmay Başkanı başkanlık yapar.

2- KARARLAR NASIL ALINIR?

Katılan üyelerin salt çoğunluğu ile alınır. Oylama, aksine bir karar alınmadıkça açık olarak yapılır. Üyelerin terfi işlemleri ile ilgili konulardaki oy hakkı ve değerlendirme notu eş değerdedir. Eğer oylamada "eşit oy" çıkarsa, o sırada başkanlık yapan kişinin (Başbakan ya da Genelkurmay Başkanı) oy verdiği tarafın oyu geçerli sayılır.

3- ATAMA SİSTEMİ NASILDIR?

Şura'ya girecek askeri personelin dosyası aylar öncesinden şura üyelerine gönderilir. Yazılı olmayan teamüle göre, bir YAŞ üyesi istediği taktirde dosyayı inceleme sürecinde istediği ismi çağırıp görüşerek, o göreve uygun olup olmadığına ilişkin kişisel kanaatine varabilir. YAŞ sürecinde de Kuvvet Komutanlıklarının Denetleme Kurulu adaylar ile görüşmeler yapar ve notlar oluşturulur. Bu notlar da Kurul üyelerine bilgi notu olarak verilir. Şura sırasında üyelere, "Terfi ettirilmesi gerekenleri öncelik sırasına göre yazın" denir. Bu listelerin tasnif edilmesinin sorumlusu Genelkurmay İkinci Başkanı'dır. Tasnif sonrasında YAŞ üyelerinin "öncelikli sırasında", en çok oyu alan aday terfi ettirilir. Terfi edemeyen ise emekliye sevk edilir.

4- İHRAÇLARA VETO HAKKI?

Sivil üyelerinin kararlara "şerh" düşme hakları var. AK Parti iktidarı süresince yapılan YAŞ toplantılarında TSK'dan irticai faaliyetler ve disiplinsizlik gibi sebeplerle ilişiği kesilen personel için, YAŞ kararları yargı denetimine kapalı olduğu için şerh konuldu. Gerekçe olarak, "tüm hukuk yollarının kapanmamış" olduğu gösterildi.

(NOT: 12 Eylül'de referanduma sunulacak son Anayasa değişikliği paketinin 12. maddesi, YAŞ kararlarına yargı yolu açılmasını öngörüyor.)


5- SİVİLLERİN VETO HAKKI VAR MI?

YAŞ kararları, halen yargı denetimine kapalı. Bu nedenle sivil üyeler ancak ihraçlara şerh koyabiliyorlar. Ancak bugüne kadar sivillerden, ihraçların dışında, terfilere herhangi bir şerh konulması uygulaması ile karşılaşılmadı.

6- YAŞ'TAN SONRAKİ SÜREÇ NASIL?

Şura toplantısının son günü Başbakan, YAŞ kararlarını imzalar. Milli Savunma Bakanı da bu toplantıda kararlara ilişkin imzasını atar. Daha sonra Milli Savunma Bakanı ve G.Kurmay Başkanı, YAŞ kararlarını sunmak üzere Köşk'e çıkarlar. Kararlar, Cumhurbaşkanı'nın imzasına sunulduktan sonra ilerleyen saatlerde Genelkurmay Başkanlığı Genel Sekreterliği tarafından kamuoyuna duyurulur.

7- BAŞBAKAN'IN YETKİSİ VAR MI?

YAŞ'a başkanlık eden ve hükümetin başı konumundaki Başbakan'ın, Cumhurbaşkanı'na sunulan YAŞ kararlarına ilişkin bir değişiklik yapması uygulaması bugüne kadar yaşanmadı. Ancak, Kuvvet Komutanlarının ataması, Başbakan, Milli Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanı'nın altında imzası bulunan üçlü kararname ile yapılıyor. Teamüllere uyulduğu taktirde Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na 1. Ordu Komutanı Orgeneral Hasan Iğsız'ın getirilmesi bekleniyor. Orgeneral Iğsız, yaş haddinden emekliye ayrılana kadar 1 yıl boyunca bu görevde kalacak. Ancak Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atamanın da üçlü kararname ile yapılması nedeniyle, Iğsız ismi üzerinde tartışma yaşanabileceği belirtiliyor. Iğsız'ın İrticayla Mücadele Eylem Planı'nın hazırlanması yönünde emir verdiği iddiaları nedeniyle hükümetin itirazda bulunabileceği ileri sürülüyor.

8- TEAMÜL HİÇ DELİNDİ Mİ?

Teamüllere aykırı bir uygulama, 2002 YAŞ'ında yaşandı. Dönemin Genelkurmay Başkanı Kıvrıkoğlu'nun emekliye ayrılmasının ardından Kara Kuvetleri Komutanı Özkök bu göreve atandı. Şura'da, Semih Sancar ve Nurettin Ersin'in döneminde yaşanan Jandarma Genel Komutanlığı'ndan Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atanma durumu, 33 yıllık aradan sonra 2002'de tekrarlandı. Jandarma Genel Komutanı Yalman, görev süresi dolmasına karşın, Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı. Teamüllere göre bu göreve atanması beklenen 2. Ordu Komutanı Edip Başer ise emekliye sevk edildi.

9- GÜL ONAYLAMAYABİLİR Mİ?

YAŞ kararları, açıklanmadan Cumhurbaşkanı'nın onayına sunuluyor. Şu ana kadar, YAŞ kararlarını onaylamayan bir Cumhurbaşkanı olmadı. 2002'de dönemin AK Parti hükümetinin Başbakanı olan Gül, başkanlık yaptığı Şura toplantısında irticai nedenlerle ordu ile ilişiği kesilen personele ilişkin kararlara 'şerh' koymuştu.





Aktifhaber