Türkiye, altıncı kez, referandumda tercihini belirlemek için sandık başına gitti. Anayasa değişikliğinde son sözü halk söyledi. Referandumdan iktidar kazançlı çıkarken, muhalefet istediği sonucu alamadı. Türkiye genelinde sandıkların tamamı açılırken 'Evet' yüzde 58.2 oldu.

Anayasa Değişikliği Paketi için yapılan referandumda oy verme işleminde açılan sandık sayısı neredeyse tamamlandı. Anayasa değişikliğine halkın yüzde 58'i 'evet' oyu verirken, yüzde 42'si 'hayır' dedi.

DOĞUDA SANDIĞA GİDEN 'EVET' DEDİ

Ağırlıklı olarak Doğu ve Güneydoğu illerinde ezici üstünlükle 'evet' oyu çıktı. En çok "evet" oyu veren il yüzde 96'yla Ağrı oldu. Bu ili yüzde 95 ile Siirt izledi. Daha sonra sırasıyla onu yüzde 95 Batman, yüzde 95 Bingöl, ve yüzde 94 Diyarbakır geldi.

SAHİLLER 'HAYIR' DEDİ

Referandum sonuçlarının harita görüntüsü ise 2007 Genel Seçimleri ve 2009 Mahalli İdareler Seçimleri'ndeki gibi. Hatay'dan başlayan kıyı şeridi Edirne'ye kadar uzanan iller 'hayır' dedi. Erdoğan'ın sahillerin partisi diye suçladığı CHP, bu kesimler üzerindeki hakimiyetini sürdürdü.

Trakya illeri, Kılıçdaroğlu'nun memleketi Tunceli, Muğla ve Aydın'da 'hayır' oyları uzak ara önde çıktı. Kenan Evren ve Arınç'ın memleketinde 'hayır' kılpayı önde. Tunceli'de 'hayır' oyu yüzde 81 oldu. Onu yüzde 74 oyla Kırklareli takip etti.

GÜNEYDOĞU'DA BOYKOT VARDI

En düşük katılımın olduğu il Hakkari'ydi. BDP'nin boykot çağrısıyla birlikte uzun süredir tartışılan katılım oranı, yüzde 6'da kaldı. Şırnak'ta ise katılım oranı yüzde 22'ydi. Şırnak bu sonuçla en az katılımın yaşandığı ikinci il oldu. Baydemir'in Diyarbakır'ında ise katılım oranı yüzde 33'e çıktı. Urfa Bingöl ve Bitlis'te katılım oranı yüzde 70'lerin üstüne çıktı.

ÜÇ BÜYÜK ŞEHİRDE DURUM

Üç büyük ilde sonuçlar beklendiği gibi çıktı. İstanbul yine Türkiye'nin aynası oldu. İzmir yine CHP'nin yıkılmaz kalesi oldu. Ankara'da ise hayır oylarında ciddi bir artış gözlendi. İstanbul'da 'evet' oyu 55.97 'hayır' oyu ise 44.03 oldu. İzmir'de 'hayır' oyu 63.24, 'evet' oyu 36.76 oldu. Ankara'da ise 'evet' oyları 53.8, 'hayır' oyu 46.2'ye yükseldi.

Güneydoğu'da PKK'nın baskısına rağmen sandık başına gidebilen seçmenler ise beklenen yönde oy kulandı.

BOYKOTA GİDEN İLLER

Hakkari en düşük katılımın olduğu il oldu. BDP'nin boykot çağrısıyla birlikte uzun süredir tartışılan katılım oranı, yüzde 6'da kaldı. En az katılım sağlayan il Şırnak'ta katılım oranı yüzde 22'ydi. Diyarbakır'da ise katılım oranı yüzde 33'e çıktı. Urfa, Bingöl ve Bitlis'te katılım oranı yüzde 70'lerin üstüne çıktı.

6. KEZ SANDIK BAŞINDA...

Türkiye'de anayasal düzenlemelerle ilgili olarak bugüne kadar 5 kez halk oylaması yapıldı.

Anayasal düzenlemelere ilişkin ilk referandum 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası için yapıldı. 9 Temmuz 1961'deki halk oylamasına katılım oranı yüzde 81 oldu. Yeni anayasa sandık başına giden seçmenin yüzde 38,3 "Hayır" oyuna karşılık, yüzde 61,7'inin "Evet" oyuyla kabul edildi. Böylece, Kurucu Meclis tarafından 27 Mayıs 1961 tarihinde benimsenen yeni anayasa halk tarafından kabul edilmiş oldu.

27 Mayıs askeri müdahalesinde Milli Birlik Komitesi ve Devlet Başkanlığı görevini üstlenen Cemal Gürsel, halkoyuna sunulan anayasa gereğince 10 Ekim 1961'de yapılan seçimlerden sonra oluşturulan TBMM tarafından Türkiye'nin dördüncü cumhurbaşkanı seçildi.

Gürsel, 1966 yılında başlayan rahatsızlığının görevini yapmasına engel olacak duruma gelmesi üzerine, TBMM kararıyla görevine son verilinceye kadar Cumhurbaşkanlığını sürdürdü.

Türk seçmeni, bundan 21 yıl sonra, yine bir askeri müdahalenin ardından, "1982 Anayasası"nın halkoyuna sunulması üzerine ikinci kez sandık başına gitti.

İkinci referandum, 1980 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan 1982 Anayasası için 7 Kasım 1982'de yapıldı. Katılım oranının yüzde 91.3 olduğu halk oylamasında, sandık başına giden seçmenlerin yüzde 91.4'ü "Kabul", yüzde 8.6'sı "Ret" oyu kullandı. 1982 Anayasası, sonuçların açıklanmasıyla 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girdi. Anayasanın Geçici 1. Maddesi uyarınca, askeri müdahalenin ardından Milli Güvenlik Konseyi ile Devlet Başkanlığını üstlenen Kenan Evren "Cumhurbaşkanı" sıfatını aldı. Evren, 9 Kasım 1989'da görev süresini tamamlayarak cumhurbaşkanlığından ayrıldı.

ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ

Türkiye'deki 3. halk oylaması, 1982 Anayasası'nın Geçici 4. Maddesi ile getirilen siyasi yasakların kalkıp kalkmaması konusunda 6 Eylül 1987'de yapıldı.

Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) 12 Eylül 1987'de açıkladığı sonuçlara göre, halk oylamasına katılım oranı yüzde 93.6 oldu. Geçerli oyların yüzde 50.2'si "Evet", yüzde 48.8'i "Hayır" çıktı. Böylece, Geçici 4. Madde yürürlükten kalktı.

Türk seçmeninin önüne 4. kez getirilen halk oylamasının konusunu ise Anayasa'nın 127. maddesindeki yerel seçimlerin 1 yıl erkene alınıp alınmaması oldu. Bu halk oylaması 25 Eylül 1988'de yapıldı. Katılım oranının yüzde 88.8 olduğu bu halk oylamasında seçmenlerin yüzde 65'i değişiklik için "Hayır", yüzde 35'i "Evet" oyu kullandı. Böylece, yerel seçimlerin erkene alınması için Anayasa'nın 127. maddesinde öngörülen değişiklik kabul edilmedi; 13 Kasım 1988'de gerçekleştirilmesi öngörülen erken yerel seçim yapılmadı.

Anayasal metinlere ilişkin 5. halk oylaması ise 21 Ekim 2007'de yapıldı. Cumhurbaşkanının halk tarafından ve 5 artı 5 sistemiyle seçilmesini öngören düzenlemenin de arasında yer aldığı Anayasa değişiklikleri 22 Temmuz'daki
milletvekili seçiminin ardından halk oyuna sunuldu.

Katılım oranının yüzde 67.5 olduğu bu oylamada geçerli oyların yüzde 68,95'i "Evet", yüzde 31,05'i ise "Hayır" yönünde oldu ve böylece anayasa değişikliği kabul edildi.

REFERANDUM SÜRECİ DURMUŞTU

Bu arada, Anayasa'nın "Başlangıç" metni ile 33 maddesinde değişiklik yapan yasa, 3 Ekim 2001 tarihinde TBMM'de kabul edildi.

Dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer yasanın 32 maddesini onayladı, ancak "milletvekili ödenek ve yolluklarını" düzenleyen 27. maddesini ise halkoyuna sunma kararı aldı. Yasa, 27. madde dışında, 17 Ekim 2001'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Anayasa değişikliğine ilişkin yasanın 27. maddesi ise yaşanan tartışmalardan sonra 22 Ekim 2001 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.

Böylece, o tarihteki düzenlemede yer alan 120 gün sonrasında referandum yapılmasına ilişkin süreç başladı. Ancak, TBMM'de, sözkonusu maddeyle ilgili yeni bir Anayasa değişikliğine gidildi. Anayasa'nın 86. maddesinde değişiklik yapan yeni düzenleme, 1 Aralık 2001'de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Böylece, Cumhurbaşkanı Sezer'in önceki değişiklik metnini referanduma götürme kararının konusu ortadan kalkmış oldu.

Türk seçmeni, 12 Eylül askeri müdahalesinin otuzuncu yılında, anayasalar düzenlemelerle ilgili 6. kez sandık başına gitti. Bugünkü halk oylamasında 49 milyon 446 bin 269 seçmen toplam 151 bin 546 sandıkta oy kullandı. Halk oylamasında sandıklarda 1 milyon 61 bin 137 kişi görev yapacak.

Resmi olmayan kesin sonuçlara göre, bugünkü halk oylamasına katılım oranı yüzde 77'yi geçti. Sandığa giden seçmenlerin tercihinde "Evet" oyu yüzde 58, "Hayır" oyu ise yüzde 42 civarında oldu. Bu sonuçlara göre 1982 Anayasası'nda değişiklik öngören kanun halk tarafından kabul edildi. Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) halk oylamasına ilişkin resmi kesin sonuçları önümüzdeki günlerde açıklaması bekleniyor.

dunya bulteni