İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, El Meyadin’e verdiği özel söyleşide ABD ve İsrail’le yaşanan askeri karşılaşmayı, diplomatik temasları, İran’ın nükleer faaliyetlerini ve bölgesel güvenlik önerilerini değerlendirdi.
Rızai, İran’a yönelik yeni bir saldırının yalnızca yakın bölgedeki Amerikan üsleriyle sınırlı kalmayacak bir karşılık doğuracağını belirtti. Lübnan başta olmak üzere bütün cephelerde savaşın sona ermesini temel şart olarak gördüklerini söyleyen Rızai, zenginleştirilmiş nükleer maddelerin ülke dışına çıkarılmayacağını da vurguladı.
Editörün notu: Aşağıdaki metin, El Meyadin’in söyleşiye ilişkin Arapça haberinden Türkçeye çevrilerek soru-cevap düzeninde hazırlanmıştır. Sorular, açıklamaların konularına göre editoryal olarak oluşturulmuş; yanıtlar anlamı korunarak kısaltılmıştır.
— İran’ın ABD ve İsrail’le yaşadığı askeri karşılaşmanın sonucunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
İran, kendi imkânlarına, yerli üretim silahlarına ve füzelerine dayanarak ABD ve İsrail’in hedeflerine ulaşmasını engelledi. Bize saldıran düşmana askeri, diplomatik, siyasi ve ekonomik alanlarda ağır bir yenilgi yaşattık.
Halkımız, gurur duyulacak büyük başarılar elde etti. Gelecekte de askeri, ekonomik, siyasi ve diplomatik alanlarda bu başarıları sürdürmeye hazırız. Son savaş, yalnızca İran’ın değil, bölgedeki bütün ülkelerin ulusal güvenliği açısından önemli dersler içeriyor.
— Savaş sırasında hangi askeri kazanımları elde ettiğinizi söylüyorsunuz?
F-35, AWACS, F-15, F-16 ve F-18 gibi farklı tiplerdeki uçakları hedef aldık. Ayrıca yaklaşık 200 modern insansız hava aracını düşürdük.
Amerikan insansız hava araçlarının kontrolünü havadayken ele geçirip onları yere indirme konusunda ilerleme kaydettik. Şimdiye kadar yedi insansız hava aracını sağlam olarak ele geçirdik.
Okyanuslarda 6 bin metre derinliğe kadar dalabilen, son derece gelişmiş iki denizaltıyı da ele geçirdik. İran’ın savunma yapılanması ve savaş yönetimi, Amerikan ve İsrail ordularının yönetimine karşı üstünlüğünü ortaya koydu. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in tecrübesizliği, İranlı generallerle başa çıkamamasında görüldü.
— ABD’nin İran’a yeniden saldırması hâlinde nasıl karşılık verirsiniz?
Amerikalılar bir hata yapar ve bize saldırırsa yalnızca yakındaki üsleri hedef almakla yetinmeyeceğiz. Yakındaki bütün üslerin yanı sıra uzaktaki Amerikan üslerini de vuracağız.
Bununla, şimdiye kadar saldırmadığımız uzak bölgelerdeki Amerikan askeri üslerini kastediyorum. Füzelerimizin ulaşamayacağını düşündükleri bazı adaları da hedef alabiliriz.
Avrupa ülkelerindeki bazı Amerikan askeri üsleri de hedef olabilir. Amerikan uçakları bu üslerden kalkıp İran’ı bombalamaya gelirse, kalktıkları üssü de vururuz. Savunma ve saldırı kapasitemiz, savaşın ilk gününe kıyasla artık çok daha büyük.
— Trump ve Netanyahu’nun savaşı sürdürme imkânı olduğunu düşünüyor musunuz?
Trump ve Netanyahu’nun savaşı sürdürmek için sahip olduğu siyasi imkânlar tükendi. Uluslararası ve hukuki düzeyde olduğu gibi ABD ve İsrail içinde de askeri savaşı sürdürmek için gerekli siyasi desteğe artık sahip değiller.
Yeni bir saldırıya girişmek isterlerse, kendi hesaplarına göre bunun üç ila beş günden fazla sürmemesi gerekiyor. Şimdi bu birkaç gün içinde ulaşabilecekleri önemli bir hedef belirlemeye çalışıyorlar. Ancak şu ana kadar böyle bir hedef bulamadılar.
Yaklaşık 500 metre yüksekliğindeki bir dağın içinde nükleer tesis bulunduğunu söyleyerek orayı bombalamaktan söz ediyorlar. Böyle bir gösteri saldırısının onlar açısından hiçbir anlamı veya değeri olmayacaktır.
— Washington ile şu anda herhangi bir müzakere yürütülüyor mu?
Hayır. İranlıların Amerikalılarla müzakere yürüttüğüne ilişkin çok sayıda açıklama yapıldığı için açıkça söylüyorum: Şu anda Amerikalılarla hiçbir müzakere yürütmüyoruz. İran ile ABD arasında hâlihazırda bir müzakere yok.
Yedi şartımızı sunduk ve Amerikan tarafının cevabını bekliyoruz. Ancak verdikleri ilk yanıt bizim için yeterli değildi.
Amerikalılar sürekli İran’la görüştüklerini, örneğin Katar’da toplantı yaptıklarını veya İranlı yetkililerin ileride Amerikalı yetkililerle görüşmek üzere Katar’a gideceğini söylüyor. Bunların tamamı yalan ve asılsız iddialardır. Amaçları ekonomik baskıyı hafifletmek ve petrol fiyatlarını düşürmektir.
— ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile görüşeceğiniz yönündeki haberler doğru mu?
Bu iddiaların kesinlikle hiçbir temeli yok.
— İran’ın savaşı sona erdirmek için öne sürdüğü şartlarda Lübnan’ın yeri nedir?
Lübnan’da savaşın tamamen sona ermesi temel şartlarımızdan biridir. Batı Asya ülkeleri birbirine bağlıdır. Bir ülkede güvenlik ortadan kalktığında bunun sonuçları diğer ülkelere de yayılır. Ortak sınırlar, coğrafi yakınlık, birbirine bağlı ekonomiler ve Körfez ile Hürmüz Boğazı üzerinden geçen ticaret bu ilişkiyi güçlendiriyor.
ABD yönetimi ve İsrail bir ülkenin güvenliğini bozduğunda, diğer ülkeler de “Büyük İsrail” projesi kapsamında sıranın kendilerine gelmesinden endişe ediyor.
Savaşın Lübnan dâhil bütün bölgede sona ermesi gerektiğini söylerken, halkların kalkınabilmesi ve ilerleyebilmesi için kapsamlı güvenliğin yeniden kurulmasını kastediyoruz.
ABD ile diplomatik yaklaşımımızın ilk maddesi, bütün cephelerde ve özellikle Lübnan’da savaşın sona ermesidir. Ülkemizde ve çevremizdeki güvensizlik durumunun kalıcı olarak son bulmasını istiyoruz.
— Direniş hareketlerinin bölgedeki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Direniş cephesi, İslam dünyasının mazlum kahramanıdır. Direniş olmasaydı ve İran, “Büyük İsrail” denilen projenin kurulmasını engellemek için savunma yapıp karşı koymasaydı, ABD bütün askeri hedeflerine ulaşmış olurdu. Batı Asya ülkeleri doğrudan Amerikan ve İsrail işgali altında kalırdı.
Direniş cephesinin fedakârlıkları; Suriye, Lübnan, Suudi Arabistan ve Irak’ın egemenliğinin korunmasına katkı sundu. Bugün Türkiye gibi bölgenin büyük ülkelerini bile tehdit eden İsrail yayılmacılığının önüne geçti.
— Savaşın uluslararası etkileri hakkında ne düşünüyorsunuz?
İsrail yaklaşık üç yıl önce bölgede bir savaş başlattı; Gazze’ye, Lübnan’a, Suriye’ye ve İran’a saldırdı. Amerikalılar ise bir buçuk yıldan uzun bir süre önce İran’a karşı bu savaşa doğrudan katıldı. Daha önce İsrail’i destekliyorlardı, ardından kendileri de karşılaşmanın içine girdiler.
İlk günlerde İran’ı düşürebilselerdi, bu olay bütün dünyayı etkileyen bir boyuta ulaşmayacaktı. Bugün ABD’de veya Avrupa’da bu saldırının sonuçlarından zarar görmeyen bir aile, dünyada etkilenmeyen bir ekonomik kuruluş kalmadı. Avrupalı liderler de bu etkilerden söz ediyor.
Bunun temelinde İran halkının olağanüstü direnişi ve benzeri görülmemiş kararlılığı bulunuyor. Bu direniş, ABD ve İsrail’in bütün hesaplarını boşa çıkaran yeni kabiliyetleri ortaya koydu. Washington ve Tel Aviv, sonuçları Amerikan tarihinde yüzyıllarca hatırlanacak ağır hatalar yaptı.
— Mücteba Hamaney’in sağlık durumu ve ülke yönetimindeki rolü hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Sağlığı yerinde ve ülkenin meselelerine bütünüyle hâkim. Son görüşmemizde arkasında namaz kıldım. Mevcut güvenlik şartları nedeniyle ülkedeki bütün gelişmelerden haberdar olup olmadığını düşünüyordum. Ancak onun benden daha geniş bilgiye sahip olduğunu ve ülkenin durumunu tamamen bildiğini gördüm.
Genç olduğu doğru, fakat şehit liderimizin yanında 30 yılı aşkın süre geçirdi. Ülkenin farklı meselelerini takip ediyor, hatta şehit liderimize danışmanlık yapıyordu. Bu nedenle bugün bütün dosyalara hâkim.
Askeri meseleleri iyi anlıyor, güçlü bir liderlik kabiliyeti gösteriyor ve silahlı kuvvetler komutanlarına sürekli talimat veriyor. Siyasi ve diplomatik konulara da son derece hâkim. Birçok ülke liderini, özelliklerini, davranışlarını ve karar alma biçimlerini iyi biliyor.
İran’da bir an bile liderlik boşluğu yaşanmamasını ilahi bir mucize olarak görüyorum.
— Moskova ziyaretinizde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e hangi mesajı ilettiniz?
İslam Devrimi Lideri’nin resmî mesajını Putin’e teslim ettim. Mesajı büyük bir ilgiyle karşıladı. Yerinden kalkarak masanın üzerindeki mesajı bizzat aldı ve büyük saygı gösterdi. Mücteba Hamaney’e selamlarının iletilmesini iki kez istedi.
Mesajın temelinde, şehit Ali Hamaney döneminde Rusya ile yürütülen iş birliğinin devam ettirilmesi ve geliştirilmesi bulunuyordu.
Görüşmelerde ticaret koridorlarını, özellikle Kuzey-Güney Koridoru’nu ele aldık. Avrupa’ya ihracatın durduğu koşullarda Rus gazının İran’a taşınmasını da görüştük. Bu gazın hem ülke içindeki ihtiyacın karşılanmasında kullanılması hem de komşu ülkelere yeniden ihraç edilmesi gündemdeydi.
Ayrıca Tahran’daki dörtlü toplantıdan çıkan yeni bölgesel güvenlik düzenlemelerini değerlendirdik.
— Körfez ülkeleriyle ilişkiler konusunda nasıl bir öneriniz var?
Körfez çevresindeki sekiz ülkeyi kapsayan bir Körfez Birliği oluşturmakta kararlıyız. Bu ülkeler Umman, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar, Bahreyn, Kuveyt, Irak ve İran’dır.
Bu birliğin ekonomi ve güvenlik alanlarında kapsamlı iş birliğini içermesini istiyoruz. Elimiz hâlâ uzanmış durumda. Kardeş ve dost Arap ülkeleriyle el ele çalışmaya açığız.
ABD’yi hedef aldığımızda yalnızca Amerikan askeri üslerini vurduk. Arap ülkelerindeki vatandaşların zarar görmemesi için hedefleri Amerikan üsleriyle sınırlamaya özen gösterdik. Savaş şartlarında bunu sağlamak karmaşık olsa da bu konuda dikkatli davrandık.
— Önceki diplomatik girişimler neden sonuç vermedi?
Üç büyük diplomatik süreç yaşadık. İlki 12 Gün Savaşı’ndan önceydi. İkincisi 40 Gün Savaşı öncesinde Cenevre’de, üçüncüsü ise İslamabad’da gerçekleşti.
Bu üç süreçte de savaşı isteyen tarafın biz olmadığımızı, ABD’nin savaş peşinde olduğunu ortaya koyduk. İslamabad’da bir anlaşmaya varılmasına ve iki tarafın bunu imzalamasına rağmen Amerikalılar bir aydan kısa süre sonra imzalarından döndüler ve anlaşmayı yırttılar.
Diplomatik yolu ciddiyetle sürdürüyoruz. Yedi şart koyduk. Amerikalılar bunları yerine getirirse Hürmüz Boğazı’nı açacağız. Ancak cevapları aldatmaca içerdiği için kabul etmedik. Açık ve net bir yanıt vermeleri gerekiyor.
— Arabuluculuk girişimlerinde hangi ülkeler öne çıkıyor?
Pakistan ve Katar en aktif arabulucular arasındaydı. Başka ülkeler de Trump’a yakın bazı isimlerden mesajlar iletti. Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer taraflar aracılığıyla gelen mesajlar oldu. Ancak bunların hiçbiri şartlarımızla uyumlu değildi.
— Zenginleştirilmiş nükleer maddelerin İran dışına çıkarılmasını kabul eder misiniz?
Hayır. Açık şartlar ortaya koyduk. Bunlardan biri, zenginleştirilmiş maddelerin tek bir zerresinin bile İran dışına çıkarılmamasıdır. Rus dostlarımıza da bütün zenginleştirilmiş maddelerin kendi ihtiyaçlarımız için ülke içinde kalacağını bildirdik.
Nükleer enerjiyle çalışan gemiler ve denizaltılar tasarlamak üzere çalışıyoruz. Bu nedenle zenginleştirilmiş maddelerimize ihtiyacımız var. Ayrıca küçük modüler reaktörler, yani SMR tipi santraller üretmek istiyoruz.
Dolayısıyla en küçük miktarı bile ülke dışına çıkarılmayacak. Bu maddeler bizim tasarrufumuzda kalacak.
Kaynak: El Meyadin — Arapça metinden Türkçeye çevrilerek düzenlenmiştir.