Çeçenistan'ın başkenti Coharkale'nin güneyindeki tepelerde bulunan Yarshy-Mardy köyünde hiçbir yaşam işareti yok.
Eskiden Yarshy-Mardy'nin 620 kişilik nüfusu, okulu, kütüphanesi, kültür merkezi, postanesi ve camisi vardı. Şimdi hiçbir şeyi yok.
1999 yılında, ikinci Rus-Çeçen savaşının başlangıcında tüm evler tamamen yok edildi. Köy o zamandan beri otlarla kaplandı ve kapalı bir bölge haline geldi. Her yerde tehlikeler var, en çok uçaklardan atılan kelebek mayınları ve patlamamış top mermileri.
Hatta nadiren görebileceğiniz vahşi hayvanlarda sakat ya da yaralı: bacakları kopmuş vahşi domuzlar, kanatları olmayan kuşlar ve kulakları kopmuş tavşanlar.
Bu Çeçenistan'ın dağlık bölgelerinde sürekli olarak tekrar edilen yıkımın tablosu. Moskova'daki yetkililerin direnişçilerle yapılan savaşın kazanıldığını ilan etmelerine rağmen bu dağlık köylerin sakinleri hayatın normale döndüğüne dair hiçbir işaret görmediklerini söylüyorlar.
Yarshy-Mardy köyü sakinleri, yardım için birkaç kez resmi talepte bulundu. Köy sakinleri tarafından tanınmış Rus insan hakları savunucusu Svetlana Gannuşkina'ya yazılan bir mektup şöyle başlıyor: "Biz, Yarshy-Mardy köyü sakinleri sorunlarımızın çözülmesi ve haklarımızın iade edilmesi için yerel yetkililerden Çeçenistan Devlet Başkanlığı'na kadar bir çok yetkiliye başvurduk. Hükümet organlarının umursamazlığı ve yazdığımız mektuplara aldığımız cevaplardan da net olarak anlaşıldığı üzere, köyümüz hükümet yetkilileri tarafından kaderine terkedilmiştir.
Savaşın bittiği ve barış sağlandığı yönündeki resmi iddialara rağmen askeri faaliyetler hala Çeçenistan'ın dağlarında devam ediyor.
Coharekale'deki Memorail insan hakları organizasyonunun başkanı Şamil Tangiyev, "Bazı köyler hala bombalanıyor. Yetkililerin, Çeçenistan'daki askeri faaliyetlerin 2002'de bittiğini duyurup durmalarından dolayı insanlar, bunun neden olduğunu anlamıyor. Dayanılmaz hayat şartları dağlık bölgelerden düzlüklere devamlı göç olacağını göreceğimiz anlamına geliyor. Federal askerlerle direnişçiler arasında Çeçenistan'ın dağlarında meydana gelen çatışmaların genelde kurbanı siviller oluyor" diyor.
Dağlık köylerde yaşayanlar Çeçenistan'ın düzlüklerinde yaşayan akrabalarının yanına gitmeye ya da oralara göç etmeye zorlanıyorlar.
Memorial, 2002 yılında Çeçenistan'ın güneydoğusundaki dağlık köylerde yaşayan 2500 kişinin zorla köylerinden çıkartıldıklarını bildirmişti. Bu kişiler Çeçenistan'ın sınırları içinde sürüldükleri için yetkililer onların kötü durumları ile ilgilenmemişti.
Hükümet istatistikleri, Chechenstat'ın Toplumsal İstatistikleri Bölümü'nün Başkanı Markha Akhmadova, İWPR'ya yaptığı açıklamada "Dağlık köylerin sakinleri eski köylerine geri dönmek istiyorlar ama ordu hala orada. Köylülerin dönmelerine izin veremezler çünkü, oralardaki mayınlar temizlenmedi, orada yaşamak çok tehlikeli" dedi.
Köylülerin ana istekleri ise evlerine bir an önce dönebilmeleri için rehabilitasyon çalışmalarının başlaması.
Hükümet görevlisi olan Ruslan Musayev, Yarshy-Mardy köyündeki onarım çalışmalarının bu senenin sonuna kadar bitmiş olacağını söyledi ancak, köylüler hiçbir ilerleme görmediklerini söylüyorlar. Diğer köylerin sakinleri de aynı şeyden şikayet ediyor.
Eskiden Çeçenistan'ın dağlık bölgelerinden birinde yaşayan Khazmat Gadayev, "NOzhey-Yurt, Vedeno ve Kurchaloy bölgelerinde bir çok köy terk edildi. Federal askerler dağlık bölgelerde yaşayan insanları kasıtlı olarak buralardan sürüyorlar. Alkhazurovo köyü, daha yeni kuşatıldı. Orada üç-dört gün süren bir temizlik operasyonu yapıldı. İnsanları korku içinde bırakmak için bunu bilerek yapıyorlar. İnsanlar hasta ve savaştan bıkmış halde" diyor.
Musayev, Kharsenoy köyünün nasıl tamamen yerle bir edildiğini ve hatta evlerin temellerinin bile kalmadığını anlatıyor: "Orada her akşam çatışmalar oluyordu. Dokka Umarov'un birliği ile çatıştıklarını söylediler. Köy sakinlerinin köylerine geri dönmelerine hala izin verilmedi".
Musayev, Zumsoy ve Bugaroy köylerinde tüm gençlerin bir ambara yerleştirildiğini ve direnişçilere destek vermemeleri için ambarı ateşe vermekle tehdit ettiklerini söylüyor.
İsminin verilmesini istemeyen bir başka köylü, Shatoy'da alkolik olarak bilinen bir adamın yakacak odun toplamak için ormana girmesinden sonra Rus askerleri tarafından tutuklandığını söyledi.
Köylü, "Askerler ne isterlerse yapıyorlar. Eğer hiçbir stratejik kullanımı yoksa evleri havaya uçuruyorlar. Ama tüm bunlara rağmen bir çok kişi, özellikle de yaşlılar evlerine geri dönmek istiyor. Atalarının yanına gömülmek istiyorlar" dedi.
Rus federal silahlı birlikleri köylülerin iddiaları ile ilgili hiçbir açıklamada bulunmuyor ve bulunmayacaklarda ve köylülerin başvurabilecekleri hiçbir yer yok.
Memorial, federal askerlerin hangi birlikte olduklarını hiçbir zaman belli etmediklerini ve onları mahkeme karşısına çıkarmanın neredeyse imkansız olduğunu söylüyor. Mesela, geçen sene Zumsoy köyünde yapılan bir temizlik operasyonundan sonra üç adam ve 15 yaşında bir genç kayboldu ve bir daha hiç görülmedi.
Şamil Tangiyev, bir çok köylünün askeri birliklerin dağlık köylere konuşlandırılmasını kabul edeceğini söylüyor. Böylece "direnişçilerin orada olma şansları olmayacak ve köylülerde onlara yardım etmekle suçlanamayacak. Ayrıca köylerini onarmada yardım görebilecekler. Ama yetkililer şimdiye dek hiç düzgün bir cevap vermedi.
(İWPR) CA/SEV