Press TV yazarı Yusuf Ramazani, 12 Kasım’da yayımlanan analizinde, Hasan Tahrani Mukaddem’in İran’ın füze sanayisinin kuruluşundaki rolünü ve bıraktığı askeri mirası ele aldı. Ramazani, Mukaddem’in dışa bağımlı ve sınırlı imkânlara sahip füze kapasitesinin yerli bir savunma programına dönüştürülmesinde belirleyici isimlerden biri olduğunu belirtti.
1959 yılında Tahran’ın Serçeşme mahallesinde doğan Mukaddem, 1979 İslam Devrimi’nin ardından Devrim Muhafızları’na katıldı. Askeri kariyerinin ilk döneminde istihbarat biriminde görev yapan Mukaddem’in savunma sanayisine yönelik çalışmaları, İran-Irak Savaşı sırasında şekillendi.
Savaşın ortaya çıkardığı ihtiyaçlar yerli üretime yöneltti
İran kuvvetlerinin savaş sırasında karşılaştığı topçu ve ateş desteği eksiklikleri, Mukaddem’i yeni çözümler geliştirmeye yöneltti. 1981’de İran’ın Huzistan vilayetindeki Abadan kentinde Irak kuşatmasının kırılmasını sağlayan Samenü’l-Eimme Operasyonu’nun ardından, topçu desteğinin güçlendirilmesi için bir öneri hazırladı.
Önerinin dönemin Devrim Muhafızları İstihbarat Birimi Başkanı Hasan Bakıri’ye sunulmasıyla başlayan süreç, Devrim Muhafızları bünyesinde topçu teşkilatının ve Ahvaz’da bir topçu araştırma merkezinin kurulmasına katkı sağladı.
Ramazani’ye göre bu girişimler, İran’ın savaşın acil ihtiyaçlarını karşılamanın yanı sıra kendi araştırma ve üretim kapasitesini oluşturması açısından da önemli bir başlangıç oldu.
Füze programının temelleri atıldı
1980’li yılların ortalarında Irak’ın İran şehirlerine yönelik füze saldırılarının yoğunlaşması, bağımsız bir füze kapasitesi geliştirme ihtiyacını artırdı. İran, o dönemde füze teknolojisi ve gerekli donanım bakımından sınırlı sayıdaki yabancı ortağa bağımlıydı.
Mukaddem, yurt dışından edinilen teknoloji ve deneyimin yerli çalışmalara aktarılmasına öncülük etti. Press TV’nin aktardığına göre İran, onun gözetiminde Mart 1985’te Kerkük’e ilk füze saldırısını gerçekleştirdi. Bunu Bağdat’taki hedeflere yönelik saldırılar izledi.
1986 yılında Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri Füze Birimi Komutanlığına getirilen Mukaddem, Lübnan Hizbullahı’nın ilk füze biriminin kurulmasında da rol oynadı.
Savaşın son iki yılında ise Nâziât ve Ukâb sistemlerinin geliştirilmesine öncülük etti. Yaklaşık 100 kilometre menzilli Nâziât ile yaklaşık 45 kilometre menzilli Ukâb, İran’ın erken dönem yerli füze ve roket çalışmalarının önemli örnekleri arasında yer aldı. Bu projeler, sonraki sistemlerin geliştirilmesi için teknik deneyim sağladı.
Savaş şartlarından stratejik caydırıcılığa
İran-Irak Savaşı’nın sona ermesinin ardından Mukaddem, daha gelişmiş ve dışa bağımlılığı azaltılmış bir füze sanayisi oluşturma çalışmalarını sürdürdü. Bu süreçte füze sistemlerinin menzili, isabet oranı ve taşıma kapasitesi geliştirildi.
Şahab ve Zelzal füze ailelerinin ardından Aşura ve Siccil gibi daha gelişmiş sistemler ortaya çıktı. İran, zaman içinde farklı menzillere ve görev alanlarına yönelik balistik ve seyir füzelerinden oluşan bir cephanelik geliştirdi.
Ramazani, bu dönüşümün yalnızca silah sistemleriyle sınırlı kalmadığını vurguladı. Savaş döneminde yabancı tedarikçilere bağımlılığın yarattığı sorunların, Tahran’ı yerli araştırma, mühendislik ve üretim faaliyetlerine daha fazla yatırım yapmaya yönelttiğini ifade etti.
Analizde, Mukaddem ve birlikte çalıştığı mühendislerin oluşturduğu birikimin, İran’ın füze ve uzay programlarının stratejik caydırıcılık politikasındaki yerini güçlendirdiği belirtildi.
12 Kasım 2011’de şehid oldu
Hasan Tahrani Mukaddem, 12 Kasım 2011’de Tahran’ın batısındaki Melard’da bulunan Emirü’l-Müminin Garnizonu’nda meydana gelen patlamada, ekibinden 16 kişiyle birlikte şehid oldu.
Füze mühimmatının depolandığı binanın yıkıldığı patlama, İran’ın füze geliştirme programı açısından büyük bir kayıp olarak değerlendirildi. Mukaddem ve silah arkadaşları, Tahran’daki Beheşt-i Zehra Mezarlığı’nda devlet töreniyle toprağa verildi.
Mukaddem’in ardından çalışmalarını sürdüren isimler arasında General Emir Ali Hacızade de yer aldı. Hacızade’nin Haziran 2025’teki ABD ve İsrail saldırıları sırasında şehid olmasının ardından göreve Tuğgeneral Mecid Musevi getirildi.
Musevi: “Siyonist rejim için sonsuza dek bir kâbus”
Mecid Musevi, 2023 yılında Tahran’da düzenlenen bir anma töreninde, Mukaddem’in şehadetinden kısa süre sonra yayımlanan bir fotoğrafın altındaki ifadeyi hatırlatmıştı:
“Şehid Hasan Tahrani Mukaddem, Siyonist rejim için sonsuza dek bir kâbustur.”
Musevi, bölgedeki gelişmelerin bu söze yeni bir anlam kazandırdığını belirterek Mukaddem’in mirasını İran’ın ve direniş cephesinin askeri kapasitesiyle ilişkilendirmişti.
Ramazani’nin değerlendirmesine göre Mukaddem’in en önemli katkısı, tek tek silah sistemleri geliştirmekten öte, yerli uzmanlığa ve teknolojik bağımsızlığa dayanan bir savunma sanayisi anlayışının temellerini atması oldu. Yazar, İran’ın sonraki yıllarda geliştirdiği füze kapasitesini ve dış tehditler karşısındaki caydırıcılık yaklaşımını bu mirasın devamı olarak nitelendirdi.
Kaynak: Press TV / Yusuf Ramazani
Çeviri ve haberleştirme: Tevhid Haber