The Jamestown Foundation 14 Eylül'de Kafkasya'daki gelişmelere dair bir konferans düzenledi. Rus gazeteci Anna Politkovskaya'nın dün Novaya Gazeta'da köşesine taşıdığı Çeçen araştırmacı Vaha İbrahimov'un konferansa sunmuş olduğu tebliğini Özlem Güngör Ajans Kafkas için Türkçeye çevirdi:
Yerel halkın önemli bir kısmı, Çeçenlerden oluşan ve kendilerinden önce federallerin yaptıklarından daha kötü şeyler yapan birliklerin 'faaliyetlerini' benimsiyor. İnsanlardan tek bir kez olsun 'Onlar Rus, ama bunlar bizimkiler, bize nasıl böyle davranabilirler' şeklinde bir şey duymadım. Ve bu arada Kadirovculara karşı eleştirel düşünen ve onlardan nefret eden insanlar bile, ülkenin yarı hükümet ve ferdi olarak Rus askerleri ve istihbarat çalışanlarınca yönetildiği 3-4 yıl öncesinin geri gelmesini istemez.
Neden? Tek bir sebepten: Kendileri de Çeçen olan Moskova yanlısı birliklerin üyeleri etnik prensiplerden ötürü ülke halkının geri kalan kısmına karşı hareket etmiyorlar. Onların düşmanları ne etnik Çeçenler ve ne de gerçek ayrılıkçılar, onların düşmanları aralarında şahsi hesaplaşmaları bulunan belirli aileler. Bundan dolayı iddia edilebilir ki, Kadirovcu, Yamadayevci, Kakiyevci ve daha başka federallerin tarafında savaşa katılanların büyük
çoğunluğunun kararı politik değil. Bu kolay yöntem, onların şahsi problemlerini, devlet tarafından güvenliklerinin sağlanması ve maddi sıkıntılarının giderilmesi konusunda verilecek destek çözecek.
Bu birliklerin üyeleri insan kaçırma olaylarına da bulaşıyor, cinayet işliyor ve işkencelerinin acımasızlığı çoktan Rus istihbarat subaylarından oluşan 'ölüm tugayları'nın işkencelerini geçti, ancak onların hareketleri her şeye rağmen seçici özelliği taşıyor. Kendilerine ve federal hükümete (federal hükümet ikinci sırada) karşı çıkmayan vatandaşlara onlar genellikle dokunmuyorlar.
Bu birlikler kimdir, kimlerden oluşuyor? Hükümet kurumlarından medya organları onların üyelerinin 'mücadeleye devamın geleceği olmadığını anlayan' ve Rusya tarafına geçen eski direnişçiler olduğunu söylüyor. Ancak bu iddia gerçeklerden çok uzak.
Bölgede Rus politikasını oluşturan en önemli şeylerden biri kan davası. Bu gelenek Çeçen toplumunda yok olmadı ve son zamana kadar stabilize edici rol oynadı. İnsan öldürmeye her cani karar vermezdi. Böyle bir suç işlemiş olan ve özür dileyemeyenler mahkumdu. Onlar için tek çıkış herhangi bir yere gitmekti. Devletin zayıfladığı dönemlerde onlar sık sık silahlı
gruplarla birleştiler ve kendi takipçilerine baskı yaptılar. Mashadov'un iktidar yıllarında var olan ve ona büyük emekler veren silahlı gruplardan bazıları da yine kan davalılardan oluşuyordu.
Politikasında onlarla ilgili hesap yapmanın mümkün olabileceğini özellikle Rusya hükümeti göz önünde bulundurdu. Şu anda Çeçen güç birimi diye adlandırılanların önemli bir kısmı, kasten cinayet ve insan kaçırma eyleminde bulunan insanların katılımı ile kuruldu. Ülkenin ele geçirilmesinin hemen ardından örneğin, Rus askerlerine hizmet için Movladi Baysarov grubu geldi. Grubun başkanı 1994 yazında Çeçen güvenlikçilerinin dağıttığı cani-sabıkalı Ruslan Labazanov'un eşkıya çetesinden idi. İki savaş arasında kendisine bağlı kişilerle beraber insanları fidye almak amacıyla kaçırdı.
Federal hükümetin tarafına ilk kalkanlardan biri de Sulim Yamadayev. Savcılık bilgilerine göre, onun grubu da insan kaçırma ile ilgilendi. Daha sonraları o Gudermes bölgesindeki askeri komutanlığın özel bölüğü olarak meşru kılındı. Şimdi onun temelinden Rusya Federasyonu Savunma Bakanlığı'nın 42. avcı tümeninde yer alan 'Vostok' taburu oluşturuldu.
'Zapad' taburu olarak aynı tümene Said-Magomed Kakiyev'in birliği de dahil edildi. Bu kişi de Ruslan Labazanov eşkıya çetesinde bulunuyordu ve bir takım ceza gerektiren suç ve terör eylemi gerçekleştirmiş olmakla suçlanıyordu.
Sivil halkın en ciddi şikayetlerini Kadirovcu diye adlandırılanların faaliyetleri oluşturuyor.. Bu adlandırmanın adı altında ortaya çıkan birlikler Ahmet Kadirov'un güvenlik hizmeti üzerinden büyüdü ve halen birliklere onun eski korumaları başkanlık ediyor. Aynı korumalar şimdi Çeçenistan'daki tüm kilit görevlerde bulunuyor. Ruslan Alkhanov, örneğin içişleri bakanı, Adam Demilkhanov güvenlik konusunda başbakan yardımcısı.
İlk başta bünyesinde 20-30 kişi bulunuyordu. Genel olarak da eski müftünün (Ahmet Kadirov) akrabaları veya köylülerinden oluşuyordu. Sağlamlaştırmak amacıyla buraya kriminal çete üyeleri de dahil edilmeye başladı. İlk önce 'antiterör merkezleri' şeklinde olan şimdi ise 'Yug', 'Sever', 2. polis devriye alayı şeklinde Rusya Federasyonu güvenlik birimlerine üye olarak alınan Kadirovcu oluşumlarının temelinde o zaman da şimdi de cinayet ve insan kaçırma eyleminde bulunan kişiler yer alıyor. Onlardan komutanlar atandı ve yeni kişiler seçme görevi verildi.
Mayirtup köyünden Lema Salmanov'un hikayesi tipik bir örnek. Kasım 2002'de o, daha önceden onlardan aldığı yük aracının parasını almak için anlaştıkları üzere gelen iki köylüsünü bahçede vurdu. Öldürülenlerin yakınları Lema'ya kan davası ilan ettiler. Ancak hükümet suçludan yana çıktı: Kadirov'un köydeki birliğine komutan atadılar ve daha sonra Kurçaloy bölgesinin antiterör merkezine. Sınırsız imkana kavuşunca da kan davalılarını ve onların yakınlarını ve hatta bir zaman kendisinden öç alabileceğini düşündüğü kişileri takip etmeye başladı. Onlardan bazıları direnişçilere katıldı, diğerleri yakınlarına gizlendi. Yakınlarına sığınma imkanı veren kişiler de baskılara maruz kaldılar: dövdüler, işkence ettiler, öldürdüler. Anlaşmazlığa birkaç aile çekildi. Onun bazı olayları da medyaya 'teröristlerle' mücadele şeklinde yansıtıldı. 2005'te Rusya Polis Günü'nde, o tarihten altı ay kadar öncesinde kendisini ikna etmeye çalışan yaşlı amca dedesini vuran Lema hükümet madalyası ile ödüllendirildi.
Bu kişi halen Kadirovcu oluşumlarından birinin önde gelen komutanlarından biri. O Rusya hükümetine neden gerekli ki? Çünkü onun faaliyetlerinin sonucu, sadece şahsi cesetler ve devlet düşmanları ortaya çıkarmıyor, aynı zamanda onlarca insanın direnişçilerin yanına dağlara gitmesi sonucunu doğuruyor.
Açığa çıkıyor ki, önceden düşünülmüş olan, olayın Çeçenleştirilmesinin temelinde de, savaşın sona ermemesi için Çeçenleri karşı karşıya getirerek savaşın bir vatan savaşına dönüşmesini sağlamak esası bulunuyor. Böyle bir politikanın yürütülmesi de, en çok bir keresinde bir suça kalkışmış kişilere sırtını yaslıyor. Çeçenistan'da kan davalarını iptal etmeyi kimse düşünmüyor, suçun takibi birçok sene sonra da yapılabilir, bu tip insanları Rusya hükümeti ile bir birine bağlamak ideolojik anlayıştan daha güçlüdür.
Bu politika aynı zamanda propagandist meseleleri de özel olarak çözüyor. Örneğin, yerel halkın federaller tarafında savaşa katılması, savaşın ayrılıkçı esasıyla ilgisi olmadığı açıklamasına temel gerekçe oluyor. Çeçenler arasında her zaman, pozisyonunun ülkenin Rusya'nın yapısı içinde yer alması yönünde olduğunu belirten insanlar olmuştur. Onların her zaman organize hareketleri ve silahlı birlikleri olmuştur. Örneğin Bislan Gantamiorov komutasında henüz 90'lı yılların başında direnişçilere karşı duran yüzlerce kişi vardı. İkinci Çeçen savaşının başlarında, Ahmet Kadirov güvenlik hizmeti kurulmadan önce bazı bölgelerde gönüllü milis erleri ortaya çıktı ve bunlar sayesinde Rus ordusu büyük kayıp vermeden ülkenin dağlık kısmına sahip oldu.
Ancak bu birliklerin üyeleri ve komutanları temizlik operasyonlarına, insan kaçırmaya ve insanları yargısız infaza katılmayı reddetti. Gönüllü milis erleri Rusya hükümetine zahiri bağlılığının altını çizerken, halkı askerler de dahil olmak üzere her şeyden korumaya niyetli olduklarını da açıkça gösterdiler.
2000 yazından itibaren 'sağlam olmayan' müttefiklerden kurtulmaya başladılar. Örneğin, Vedeno gönüllü milis erleri ilk önce dağıtıldı, daha sonra kaçırıldı veya öldürüldü. Çoğunluğu Rus bayrağı altında ideolojik düşüncelerle ayağa kalkanlardan oluşan Şatoy bölge komutanlığı bünyesindeki avcı bölüğü yok edildi. Sebep, çoğunluğu suçlu kişilerden oluşan 'Zapad' taburuna birleşmeyi reddetmek.
Daha başka ifadelerle Çeçenleştirme, bu sadece yetkileri yerel halktan oluşan kişilere vermek değil, kendi halkına karşı tepeleme operasyonlarına bile katılabilecek kişilerin meşrulaştırılması, yüceltilmesi. Yani Çeçenleştirme bu savaşın yayılması demek. Böyle bir politikanın gerçekleştirilmesi ile savaşın başında özellikle Rus yapılarınca gerçekleştirilen halkın jenosidi, Moskova tarafından desteklenen ve yönlendirilen kriminal ve yarı kriminal eşkıya çetelerinin bugünkü terörüne dönüştü.
Vaha İbrahimov
(Ajans Kafkas) Novaya Gazeta