Çeçen sessizliği

Anna Politkovskaya’nın ölümü Çeçenya’daki zulüm konusunda gözümüzü açmalı. Thomas de Waal

Gazeteci Anna Politkovskaya cinayeti Rusya'da korkunç bir sessizliğe sebep oldu ve hakkında daha çok şey bilmemiz gereken karanlıklar krallığında bir bilgi boşluğu bıraktı. Daha önce kimse Kuzey Kafkasya ve oradaki insan hakları ihlalleri konusunda onun gibi haber yapmamıştı.

1999'dan beri Çeçenya ve civarındaki bölgelere düzinelerce kez gitti ve bombalamalar, işkence kampları, kaçırmalar ve Moskova'nın Çeçenya'daki ikinci savaşının ahlaksızlıklarına dair haberler yaptı. Rus basının geri kalanının resmi çizgiye uyması ve batılı gazetecilerin savaş bölgesinden uzak tutulmaları ile Çeçenya ile ilgili haberlerin benzeri olmayan tek bir kadının haber operasyonundan geldiğinin hissedildiği zamanlar oldu. Bir raf dolusu batılı gazeteci ödülleri alması onun için küçük bir teselli kaynağı idi. Politkovskaya ödül törenlerini batılılara Çeçenya konusunda bir şeyler yapmalarını hatırlatmak için kullanıyor gibiydi. Genellikle hayal kırıklığına uğruyordu.

Son zamanlarda savaş biraz daha durgunlaştı ve Putin az yada çok direniş hareketini yok etmeyi başardı. Savaş yorgunluğu belirdi. Çeçenya'nın büyük bir kısmı barış içerisinde ve Caharkale şehrinin onarım çalışmaları nihayet yapılıyor.

Ama hala endişelenmek için bazı sebepler var. Politkovskaya, Putin'in Çeçenya'daki zorlama silahını derinlemesine kanıtlayan ilk gazeteci idi: Hiç kimseye hesap verme yükümlülüğü olmayan Moskova yanlısı başbakan Ramzan Kadirov tarafından yönetilen acımasız bir hükümet. Geceleri insanlar kayboluyor ve şüpheli Kadirov'un güvenlik güçleri. Politkovskaya cinayeti ile ilgili üzüntülerini dile getiren Kadirov, Politkovskaya'nın özel kara keçisi idi. Üç hafta önce İsveç'teki bir konferansta onu son görüşümde "Kadirov mahkemeye çıkarılmalı" demişti.

Ve Politkovskaya'nın haberleri tasvir edildikçe Çeçenya ne kadar sakin ise Kuzey Kafkasya'nın geri kalanı o kadar tedirgin oluyordu. İşsizlik oranı yüksek, yerel elit yozlaşmış ve sık sık İslami renkler içeren politik şiddet artışta.

Politkovskaya güçlü önsezisi ile buradaki –Putin Rusya'sının kalbindeki çatlaktaki- ana sorunu doğru bir şekilde tanımlamıştı: Birilerinin dokunulmazlığı ve hakları ihlal edildiği zaman adalete başvurma hakları olmayan binlerce insan. İsveç'te iken, uydurma mahkemelerde 'terörist damgası vurulan' düzinelerce genç hakkındaki konuşmasını dinledim. Mahkemelerde kimse onları adil bir şekilde savunmuyor ve şimdi onlar Rus hapishanelerinde uzun ve acımasız hapis cezaları çekiyorlar. Serbest kalsalar bile intikam ve politik şiddetin direkt hedefleri oluyorlar.

Rusya'da adalette daha büyük bir açık var. Görevliler, Strasbourg'a hesap verebilecek mahkemeleri ile Rusya'nın artık Avrupa adalet sisteminin bir parçası olduğunu vurgulamayı seviyorlar. Bu iyi haber ama daha önceki senelerde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde Rus hükümetine karşı başarılı bir şekilde mücadele veren Çeçenlerin avukatları ve akrabaları sindirildi ve tehdit edildi.

Adaletin şampiyonlara ihtiyacı var ve Politkovskaya Rusya'nın otoriter eğilimine açık bir şekilde karşı çıkan bu şampiyonlardan bazılarının sır dolu ölümleri ile ilgili yazılar yazdı. Bu liste oldukça uzun. İki liberal Rus parlamento üyesi Galina Starovoitova ve Sergey Yuşenkov suikast sonucu öldürülmüşlerdi. Çeçenya'da köylüleri ölüm mangalarına karşı korumaya çalışan benzerine az rastlanır köy lideri Malika Umzaheva da öldürülmüştü. Politkovskaya onun cinayeti ile ilgili öfke ve hassasiyetle haberler yapmıştı. Haberci artık ölü. Hakkında belagatla uyarıda bulunduğu şey tarafından acımasızca susturuldu.



IWPR'nin Kafkasya Raporu Editörü Thomas de Waal'ın 12 Ekim'de The Guardian'da çıkan yazısını Cavit Yılmaz Ajans Kafkas için çevirdi.


ajanskafkas